Truyện cười chàng rể xoay quanh những lần anh con rể đến nhà vợ: ra mắt, ăn cỗ, chúc Tết, chúc thọ bố mẹ vợ. Chàng rể trong tiếu lâm thường không xấu, chỉ vụng về và nghe lời quá đà: được dặn sao làm đúng y như thế, bất kể hoàn cảnh đã khác, nên gây ra những tình huống dở khóc dở cười.
Bài này kể lại bốn truyện quen bằng lời mới, thêm hai mẩu viết mới, bàn vì sao con rể là nhân vật hài được ưa chuộng, và gợi ý cách dùng các truyện này trong tiệc cưới, tiệc mừng thọ. Khi kể, nên cười cái tình huống, không gọi nhân vật là "ngốc" để chê; truyện dân gian vốn có nhiều dị bản và một số bản cũ dùng chữ khá nặng.
Vì sao con rể là nhân vật hài được ưa chuộng
Trong gia đình truyền thống, lần đầu đến nhà vợ là một kỳ thi khó với chàng trai. Phải chào hỏi đúng vai vế, ngồi đúng chỗ, ăn uống vừa phải, nói năng lễ phép trước cả một họ đang quan sát. Ai từng trải qua đều nhớ cảm giác lóng ngóng ấy, nên truyện về chàng rể vụng về chạm đúng vào kỷ niệm của rất nhiều người.
Kiểu hài phổ biến nhất là làm theo lời dặn một cách máy móc. Mẹ hay vợ dặn trước một câu, chàng rể nhớ như in rồi đem ra dùng ở chỗ không hợp. Tiếng cười đến từ khoảng cách giữa lời dặn hợp lý và hoàn cảnh đã thay đổi. Đây là cơ chế gây cười rất cổ, gặp trong truyện dân gian của nhiều nước.
Một kiểu khác là so sánh các chàng rể: nhà có ba con gái, ba chàng rể giàu nghèo khác nhau, cùng đến chúc thọ bố vợ. Rể giàu khoe của, rể nghèo thắng bằng sự khéo. Mô típ này gần với truyện học trò nghèo và con gái nhà giàu, đều đứng về phía người có tài mà ít của.
Hai truyện kể lại: sợi chỉ buộc chân và lời khen nhầm lúc
Hai truyện này cùng một cơ chế: lời dặn hay, chỉ là hoàn cảnh đổi khác mà chàng rể không đổi theo.
1. Sợi chỉ buộc chân
Chàng rể mới lần đầu đi ăn cỗ nhà vợ. Vợ biết chồng ăn khoẻ, sợ họ hàng cười, bèn buộc một sợi chỉ vào chân chồng dưới gầm phản, dặn: "Em giật một cái thì anh gắp một miếng, em không giật thì anh ngồi yên."
Vào mâm, cứ mỗi lần vợ giật chỉ, chồng gắp một miếng, khoan thai lịch sự, họ hàng khen rể nhà này nết na. Được một lúc, vợ phải xuống bếp bưng canh, bèn buộc đầu chỉ vào chân phản. Không ngờ con mèo nằm dưới gầm vờn sợi chỉ, giật liên hồi. Chàng rể cứ thế gắp lia lịa, mỗi giây một miếng, đũa nhanh như gõ mõ, cả mâm tròn mắt nhìn.
Vợ bưng canh lên, thấy đĩa nào cũng vơi, hỏi khẽ sao anh ăn nhanh thế. Chồng thì thầm: "Em giật nhanh quá, anh gắp không kịp, còn sót mấy lần chưa gắp đấy."
2. Khen nhầm lúc
Mẹ dặn con trai lần đầu sang nhà vợ: "Thấy cái gì của nhà người ta cũng phải khen, khen cho khéo." Chàng rể nhớ kỹ. Vào nhà, thấy bộ ấm chén, khen: "Ấm chén đẹp quá." Thấy bức tranh, khen: "Tranh vẽ có hồn quá." Bố mẹ vợ mát lòng.
Đến bữa, con mèo nhà vợ nhảy lên chạn tha mất con cá rán. Cả nhà nhốn nháo đuổi theo. Chàng rể nhớ lời mẹ, vỗ tay khen to: "Con mèo nhanh nhẹn quá, bắt cá giỏi quá!" Bố vợ đứng giữa nhà, tay cầm cái chổi, không biết nên mắng mèo hay nên cười rể.
Truyện kể lại: ba chàng rể làm thơ chúc thọ
Mô típ ba chàng rể thi nhau là một trong những khuôn quen nhất của truyện tiếu lâm. Bản dưới đây giữ khuôn ấy nhưng thơ là thơ mới viết, sạch và dễ nhớ.
3. Ba chàng rể và bài thơ chúc thọ
Nhà kia có ba cô con gái. Hai cô đầu lấy chồng giàu, cô út lấy anh học trò nghèo. Ngày mừng thọ bố vợ, bố vợ ra lệnh mỗi chàng rể phải đọc hai câu thơ chúc, có nhắc đến thứ mình mang biếu.
Rể cả mang biếu con lợn béo, đọc: "Con lợn nhà con béo tròn tròn, kính biếu thầy ăn sống trăm năm." Rể thứ mang biếu vò rượu, đọc: "Vò rượu nhà con ủ ba đông, mời thầy uống mãi chẳng hết vò." Hai câu đều khoe lễ to, họ hàng gật gù.
Đến lượt rể út, tay không, chỉ có một bó hoa cúc hái ở vườn. Anh đọc: "Con không có lợn chẳng có vò, có bó cúc vàng nở đúng mùa; lợn ăn hết bữa, rượu cạn chén, cúc này năm nào cũng nở cho thầy xem." Bố vợ cười to, cắm ngay bó cúc vào bình giữa nhà, bảo: "Thơ của rể út dài nhất, mà cũng là thứ duy nhất năm sau còn mọc lại."
Đây là bản kể với thơ viết mới. Trong kho tiếu lâm có nhiều dị bản ba chàng rể làm thơ, và không ít bản dùng chữ hai nghĩa không hợp kể cho cả nhà; khi kể, bạn có thể tự đặt thơ theo vật biếu quen thuộc ở địa phương mình.
Truyện hợp kể ở tiệc mừng thọ: người kể có thể đổi vật biếu thành những thứ con cháu đang mang đến, và đặt câu thơ mới ngay tại chỗ cho vui.
Truyện kể lại: chàng rể chúc Tết
Truyện này cùng khuôn với truyện khen nhầm lúc, nhưng cái kết ấm áp hơn: sự vụng về trở thành một kỷ niệm của cả nhà.
4. Chúc Tết theo bài
Chàng rể mới cưới lần đầu đi chúc Tết nhà vợ, được vợ dạy thuộc một bài chúc thật dài: chúc bố mẹ sống lâu, chúc anh chị làm ăn phát đạt, chúc các em học hành tấn tới. Anh đọc nhẩm suốt dọc đường.
Đến nơi, bố vợ vừa ra mở cổng đã hỏi ngay: "Đường xa có mệt không con?" Chàng rể đang ở giữa bài, đọc luôn: "Dạ, chúc các em học hành tấn tới!" Bố vợ ngơ ngác nhìn quanh xem các em ở đâu. Vợ đứng sau phải huých nhẹ, anh mới giật mình: "Dạ, con không mệt ạ. Con chúc lại từ đầu nhé bố." Cả nhà vợ cười vang, và từ năm đó, năm nào bố vợ cũng ra cổng hỏi câu ấy để được nghe chúc lại từ đầu.
Hai mẩu viết mới: chàng rể thời nay
Hai mẩu này là truyện mới viết, không có trong kho tiếu lâm cũ, chuyển khuôn "chàng rể vụng mà thật lòng" sang những buổi ra mắt hôm nay.
5. Uống trà với bố vợ
Anh Minh ra mắt nhà người yêu, được bố cô mời trà. Anh không quen uống trà đặc, nhưng muốn lấy lòng, cứ rót bao nhiêu uống bấy nhiêu, khen "trà ngon quá". Bố cô mừng, pha liền ba ấm. Đến ấm thứ tư, anh Minh vẫn khen, nhưng tay đã run run. Bố cô cười: "Thôi, khen một ấm là đủ rồi con, uống thêm nữa đêm nay con thức đến sáng để khen tiếp đấy."
6. Làm việc nhà để ghi điểm
Lần đầu về quê vợ ăn Tết, anh Huy xung phong rửa bát cho ghi điểm. Rửa xong một chồng bát, anh hớn hở báo mẹ vợ. Mẹ vợ nhìn ra sân: "Ừ, con rửa sạch lắm, mà đó là chồng bát sạch mẹ vừa rửa lúc chiều." Anh Huy ngượng chín mặt, nhưng mẹ vợ cười, đưa thêm chồng bát bẩn: "Thôi, con rửa giỏi thế thì rửa giúp mẹ chồng này luôn."
Điều truyện chàng rể nói về lời dặn và sự thật lòng
Đọc liền các truyện chàng rể, có thể thấy một điều thú vị: chàng rể nào cũng thất bại vì quá cố gắng làm đúng. Anh không lười, không tham, không khoe, chỉ bám vào lời dặn như bám vào phao. Người nghe cười, nhưng là cái cười thông cảm, vì ai cũng từng học thuộc một câu để nói trong buổi gặp quan trọng rồi nói lạc chỗ.
Bài học nhẹ nhàng đi kèm là lời dặn chỉ là gợi ý, còn sự chú ý đến người trước mặt mới là phép lịch sự thật. Bố vợ hỏi "đường xa có mệt không" thì trả lời câu ấy trước, bài chúc để sau. Các truyện có kết ấm áp, như chúc Tết theo bài hay uống trà với bố vợ, cho thấy nhà vợ thường không chấm điểm sự hoàn hảo, mà nhìn vào cái thật lòng phía sau sự vụng về.
Dùng truyện chàng rể trong tiệc cưới, tiệc mừng thọ
Chọn truyện ấm, không chọn truyện làm ai bẽ mặt. Truyện chúc Tết theo bài và uống trà với bố vợ hợp tiệc cưới vì kết thúc bằng sự thân thiện. Truyện sợi chỉ buộc chân hợp kể với bạn bè hơn là trước mặt hai họ.
Kể về một chàng rể giả định, không phải chú rể đang ngồi đó. Mở đầu bằng "ngày xưa có anh chàng rể mới..." để không ai nghĩ bạn đang trêu chú rể. Sau đó có thể nối nhẹ: "may mà chú rể hôm nay đã thuộc bài kỹ hơn."
Giữ truyện trong một phút. Phát biểu ở tiệc cưới cần ngắn. Kể một truyện, chốt một câu, rồi chuyển sang lời chúc. Hai truyện liền nhau dễ làm khách sốt ruột.
Ở tiệc mừng thọ, dùng truyện ba chàng rể. Người kể có thể đổi vật biếu thành món quà con cháu mang đến hôm ấy và đọc vài câu thơ tự đặt. Ông bà thường rất thích phần này.
Không dùng các dị bản có chữ hai nghĩa. Kho truyện chàng rể có không ít bản khá thô. Ở tiệc đông người, nhất là có trẻ em và người lớn tuổi, chỉ chọn bản sạch như các bản trong bài.
Câu hỏi thường gặp
Truyện sợi chỉ buộc chân có hợp kể ở đám cưới không?
Hợp hơn khi kể với bạn bè trong buổi gặp mặt trước hoặc sau đám cưới. Trước mặt hai họ, truyện dễ bị hiểu là trêu chú rể ăn nhiều. Nếu vẫn muốn kể, hãy nói rõ là truyện dân gian và kết bằng một câu khen cô dâu khéo lo cho chồng.
Vì sao truyện cười chàng rể thường có lời dặn của mẹ hoặc vợ?
Vì lời dặn là chiếc bẫy của câu chuyện. Lời dặn hợp lý ở hoàn cảnh này, nhưng chàng rể mang sang hoàn cảnh khác mà không đổi, nên gây cười. Đây là cơ chế làm theo máy móc, gặp trong truyện cười của rất nhiều nước.
Có thể tự đặt thơ chúc thọ vui theo kiểu ba chàng rể không?
Có. Chọn món quà cụ thể, đặt hai đến bốn câu có vần đơn giản, nhắc đến món quà và lời chúc sức khoẻ. Tránh so sánh giàu nghèo giữa các con cháu đang có mặt, và đừng dùng chữ có thể hiểu hai nghĩa.
Kể truyện chàng rể vụng về có bị coi là chê con rể không?
Không, nếu bạn cười tình huống và để nhân vật được thông cảm. Chàng rể trong các bản kể ở đây vụng về nhưng thật lòng, và thường được nhà vợ yêu quý hơn sau sự cố. Nên tránh gọi nhân vật là "ngốc" hay chê trí tuệ.
Truyện cười chàng rể nào hợp kể cho trẻ con?
Truyện khen nhầm lúc với con mèo tha cá hợp nhất, vì trẻ hiểu ngay và thích hình ảnh con mèo. Truyện chúc Tết theo bài cũng hợp để kể dịp Tết, có thể cho trẻ thử học thuộc một câu chúc rồi trả lời một câu hỏi bất ngờ.