Truyện cười kỹ sư và lập trình viên buồn cười nhất khi cười vào thói quen nghề mang về nhà: đo bàn ăn bằng thước dây, đặt tên con lâu như đặt tên biến, ước lượng “hai tiếng” cho một việc mất hai tuần. Mười ba truyện tự viết dưới đây được kể sao cho người ngoài ngành nghe cũng hiểu, còn người trong ngành nghe thì gật gù vì thấy chính mình.
Bài chia theo nhóm: lập trình viên ở chỗ làm, lập trình viên ở nhà, kỹ sư xây dựng, cơ khí, điện, và những cuộc gặp giữa dân kỹ thuật với khách hàng. Cuối bài là mẹo kể truyện kỹ thuật cho người ngoài ngành mà không phải giải thích thuật ngữ.
Truyện cười lập trình viên ở chỗ làm
1. Trên máy em chạy được
Kiểm thử viên báo lỗi: tính năng mới không chạy. Lập trình viên Minh kiểm tra rồi trả lời câu kinh điển: “Trên máy em chạy được mà.” Trưởng nhóm nghe xong, gật đầu rất bình tĩnh.
Chiều hôm đó, trưởng nhóm mang tới một hộp các tông, đặt lên bàn Minh: “Em đóng gói máy của em vào đây, mai mình gửi cho khách. Họ cần đúng cái máy chạy được.” Từ đó, Minh không bao giờ nói câu ấy nữa, chỉ nói: “Để em thử trên máy khác.”
2. Sửa một lỗi
Sáng thứ hai, hệ thống có một lỗi. Nam sửa xong lúc mười giờ, hệ thống có hai lỗi. Nam sửa tiếp đến trưa, hệ thống có ba lỗi, nhưng lỗi đầu tiên đã biến mất.
Trưởng nhóm hỏi tình hình. Nam báo cáo trung thực: “Dạ, em đã sửa được một lỗi và phát hiện thêm hai lỗi mà trước đây mình chưa biết. Tính ra năng suất phát hiện lỗi của em tăng gấp đôi.” Trưởng nhóm im lặng một lúc, rồi kéo ghế ngồi sửa cùng.
3. Dấu chấm phẩy
Lan dò một đoạn mã không chạy suốt từ chiều đến mười giờ đêm. Đọc từng dòng, thêm dòng thông báo, đổi biến, vẫn không chạy. Cuối cùng, đồng nghiệp ngồi cạnh liếc qua một giây, chỉ tay: “Thiếu một dấu chấm phẩy ở dòng mười hai.”
Lan thêm dấu, chương trình chạy ngay. Lan nhìn dấu chấm phẩy rất lâu, rồi nói: “Mười hai năm đi học, chưa có dấu câu nào làm em mất một buổi tối như thế này, kể cả trong bài văn.”
Lập trình viên ở nhà
4. Đặt tên con
Anh Hùng là lập trình viên, mỗi lần đặt tên biến cũng mất cả buổi vì muốn tên vừa ngắn vừa rõ nghĩa. Khi vợ mang bầu, anh lập hẳn một bảng tính so sánh tên con theo độ dài, nghĩa, cách đọc, và khả năng trùng với bạn cùng lớp.
Tám tháng sau bảng tính có hai trăm tên, chưa chốt được tên nào. Bà nội đến thăm, nhìn bảng tính một lúc rồi chỉ vào dòng thứ ba: “Tên này hay.” Anh Hùng định giải thích tiêu chí, nhưng nhìn bà, anh lặng lẽ đánh dấu chọn. Đó là quyết định nhanh nhất trong cả dự án.
5. Tắt đi bật lại
Mẹ gọi điện cho Tí, kỹ sư công nghệ thông tin: “Con ơi, cái tivi nhà mình không lên hình.” Tí hỏi vài câu rồi bảo: “Mẹ tắt đi, rút điện, đợi một phút rồi bật lại.” Mẹ làm theo, tivi lên hình.
Mẹ ngập ngừng: “Con học bốn năm đại học, đi làm năm năm, mà mẹ hỏi gì con cũng bảo tắt đi bật lại.” Tí cười: “Dạ, bốn năm đại học là để biết khi nào thì không cần nói câu đó, mẹ ạ. Lần này thì cần.”
6. Sao lưu ảnh cưới
Sau đám cưới, Nam sao lưu ảnh cưới ra ba nơi: ổ cứng ngoài, dịch vụ lưu trữ trực tuyến, và một chiếc máy tính cũ để ở nhà bố mẹ. Anh còn viết thêm một đoạn mã tự kiểm tra xem các bản sao có khớp nhau không.
Một tháng sau, vợ hỏi: “Anh thích tấm ảnh nào nhất?” Nam ngẩn người. Anh đã kiểm tra từng tệp ảnh ba lần, nhưng chưa xem tấm nào. Tối đó, hai vợ chồng ngồi xem ảnh đến khuya, và Nam thừa nhận đây là lần kiểm tra dữ liệu vui nhất của mình.
Kỹ sư xây dựng, cơ khí và điện
7. Thước dây
Anh Dũng là kỹ sư xây dựng. Đi mua bàn ăn với vợ, anh mang theo thước dây, đo chiều dài, chiều rộng, chiều cao, khoảng cách chân bàn, rồi nằm hẳn xuống sàn cửa hàng để kiểm tra mặt dưới.
Cô bán hàng lo lắng hỏi vợ anh: “Anh nhà mình có cần ghế ngồi nghỉ không chị?” Vợ anh bình thản: “Không sao em, lần trước đi mua nồi cơm điện anh ấy còn hỏi tải trọng của quai xách.”
8. Thừa ba con ốc
Con trai làm hỏng xe đồ chơi, anh Hải, kỹ sư cơ khí, tháo tung ra sửa. Lắp lại xong, xe chạy êm hơn cả lúc mới mua. Chỉ có điều trên bàn còn thừa ba con ốc.
Con trai hỏi ba con ốc để làm gì. Anh Hải cầm lên ngắm nghía: “Chắc nhà sản xuất cho thêm để dự phòng.” Vợ anh đi ngang, không nói gì, lặng lẽ cất ba con ốc vào một chiếc hộp đề “dự phòng” — chiếc hộp đã có sẵn mười mấy con ốc khác.
9. Kỹ sư giao thông kẹt xe
Anh Phong là kỹ sư thiết kế đường. Chiều thứ sáu, xe anh đứng im giữa ngã tư kẹt cứng. Anh lấy sổ ra, vẽ lại nút giao, đếm luồng xe, đánh dấu chỗ nên lùi vạch dừng, chỗ nên thêm làn rẽ. Ba mươi phút sau, bản vẽ hoàn chỉnh.
Đúng lúc đó dòng xe bắt đầu chạy. Anh gửi ảnh bản vẽ cho vợ, kèm lời nhắn: “Anh vừa giải xong bài toán ngã tư.” Vợ trả lời ngay: “Giỏi lắm. Giờ anh giải giúp em bài toán về nhà trước khi canh nguội nhé.”
10. Nhà kỹ sư điện
Anh Tâm là kỹ sư điện, thiết kế hệ thống chiếu sáng cho cả một khu đô thị. Ở nhà, bóng đèn nhà tắm cháy ba tuần chưa thay, vì lần nào anh cũng nói: “Để cuối tuần anh làm cho chuẩn.”
Cuối cùng vợ anh mua bóng mới, nhờ cậu con trai mười lăm tuổi thay, mất đúng năm phút, dưới sự giám sát an toàn của bố. Anh Tâm đứng dưới chân thang, đọc rất kỹ thông số trên vỏ hộp bóng đèn, rồi khen: “Chọn đúng loại rồi đấy.”
Khi dân kỹ thuật gặp khách hàng
11. Hai tiếng
Khách hỏi: “Sửa tính năng này mất bao lâu em?” Minh ước lượng: “Khoảng hai tiếng ạ.” Hai tuần sau tính năng hoàn thành. Khách không phàn nàn, chỉ hỏi lại cho chắc: “Lần sau em nói hai tiếng, anh hiểu là hai tuần đúng không?”
Tối đó vợ Minh nhắn hỏi: “Bao giờ anh về?” Minh trả lời: “Năm phút nữa.” Vợ anh không trả lời lại, chỉ lặng lẽ cất mâm cơm vào nồi giữ ấm. Hai năm làm vợ một kỹ sư phần mềm, chị đã có sẵn hệ số quy đổi của riêng mình.
12. Cái nút
Khách hàng yêu cầu: “Nút này em làm to hơn, nhưng đừng chiếm chỗ.” Lập trình viên suy nghĩ cả buổi, cuối cùng làm một cái nút nhỏ, khi đưa chuột tới gần thì phóng to ra.
Khách xem bản thử, rất hài lòng: “Đúng ý anh rồi. Giờ em làm cho nó to hơn nữa khi chưa đưa chuột tới, nhưng vẫn nhỏ như bây giờ.” Lập trình viên mỉm cười, ghi vào sổ, và gọi điện cho trưởng nhóm xin thêm một ly cà phê.
13. Mật khẩu mạng không dây
Bạn bè tới nhà chơi, hỏi mật khẩu mạng không dây. Anh Hùng, lập trình viên, đưa một tờ giấy ghi một bài toán nhỏ: “Đáp số chính là mật khẩu.” Cả nhóm vừa ăn vừa giải, tranh luận rôm rả suốt hai mươi phút.
Giải ra đáp số, nhập vào, mạng không vào được. Anh Hùng kiểm tra, rồi gãi đầu: “Xin lỗi, hôm qua anh đổi mật khẩu mà quên đổi bài toán.” Cả nhóm cười, và từ đó tờ giấy dán ở cửa nhà anh ghi thêm một dòng: “Phiên bản có hiệu lực từ hôm qua.”
Kể truyện kỹ thuật cho người ngoài ngành
Truyện cười dân kỹ thuật dễ rơi vào bẫy thuật ngữ: người trong ngành cười, người ngoài ngành ngơ ngác. Các truyện trong bài được viết để câu chốt nằm ở hành vi con người, không nằm ở thuật ngữ. Người nghe không cần biết “biến” hay “kiểm thử” là gì vẫn hiểu chuyện một người đặt tên con bằng bảng tính, hay chuyện năm phút của chồng không bằng năm phút của vợ.
Nếu một truyện cần thuật ngữ, hãy giải thích nó bằng một câu đời thường trước khi kể, chứ đừng dừng giữa truyện để giải thích. Ví dụ: “Dấu chấm phẩy trong lập trình giống như dấu chấm cuối câu, thiếu là máy không hiểu.” Một câu như vậy đủ để cả bàn ăn cười được ở câu chốt.
Kể cho dân kỹ thuật thì ngược lại: họ thích chi tiết chính xác. Có thể thêm vào truyện những chi tiết thật của nghề — bản vẽ, thông số, bảng tính — để họ gật gù. Nhưng đừng kéo dài, truyện cười vẫn là truyện cười, không phải bài thuyết trình.
Những định kiến về dân kỹ thuật nên tránh
“Dân kỹ thuật không biết giao tiếp.” Định kiến này vừa cũ vừa sai, và kỹ sư nào cũng từng nghe tới phát chán. Truyện trong bài để kỹ sư có lúc vụng, nhưng cũng có lúc đáp lại rất dí dỏm, như anh Tí giải thích bốn năm đại học.
“Lập trình viên chỉ biết máy tính.” Nhân vật lập trình viên trong bài có vợ con, có bạn bè, có bố mẹ, và cái vui đến từ chỗ thói quen nghề chạm vào đời sống, không phải từ chỗ họ thiếu đời sống.
Cười vào ngoại hình, cách ăn mặc. Hình ảnh kỹ sư ăn mặc luộm thuộm hay đeo kính dày là khuôn mẫu, không gây cười mà còn khiến người trong nghề thấy bị dán nhãn.
Cười vào khách hàng như người không hiểu gì. Truyện “Cái nút” cười vào tình huống yêu cầu khó, nhưng khách hàng vẫn là người lịch sự và lập trình viên vẫn tôn trọng khách. Truyện chê khách ngu ngốc dễ làm hỏng quan hệ nếu lỡ lan tới khách thật.
Đùa về an toàn điện, an toàn công trình. Trong truyện “Nhà kỹ sư điện”, việc thay bóng có bố giám sát. Những chi tiết nguy hiểm như tự sửa điện cao thế hay bỏ qua bảo hộ không nên xuất hiện trong truyện cười, kể cả để gây cười.
Câu hỏi thường gặp
Truyện cười lập trình viên có hợp kể cho người không làm công nghệ không?
Hợp, nếu chọn truyện có câu chốt nằm ở hành vi con người như đặt tên con, ước lượng thời gian hay sao lưu ảnh cưới. Những truyện cần biết thuật ngữ chuyên sâu nên để dành cho buổi gặp đồng nghiệp. Khi kể, giải thích thuật ngữ trong một câu trước khi vào truyện.
Có nên dùng truyện cười kỹ sư trong buổi thuyết trình kỹ thuật không?
Một truyện ngắn ở đầu buổi thuyết trình giúp người nghe tỉnh táo và thấy người trình bày gần gũi. Chọn truyện liên quan đến chủ đề, kể dưới một phút, rồi vào nội dung chính. Tránh chen truyện cười giữa phần số liệu quan trọng vì dễ làm loãng thông tin.
Truyện cười về khách hàng có nên kể trong nhóm dự án không?
Có thể kể truyện hư cấu như “Cái nút” để cả nhóm xả căng thẳng, nhưng không nên kể chuyện khách hàng thật với giọng chê bai. Nhóm dự án thường làm việc trực tiếp với khách, thói quen chê khách trong nội bộ dễ lộ ra qua thái độ trong các cuộc họp thật.
Kỹ sư nữ có xuất hiện trong các truyện cười này không?
Có, như Lan dò lỗi dấu chấm phẩy. Truyện trong bài không gắn nghề kỹ thuật với một giới nào, và không dùng định kiến kiểu nghề này chỉ hợp với nam hay nữ. Khi tự viết thêm, có thể thay tên nhân vật nam nữ tự do mà truyện vẫn giữ nguyên câu chốt.
Làm sao tự viết truyện cười về nghề kỹ thuật của mình?
Ghi lại những lúc thói quen nghề chạm vào đời sống: đo đạc mọi thứ, lập bảng cho việc nhỏ, ước lượng sai thời gian. Biến một lần như vậy thành tình huống có hai câu thoại và một câu chốt, để một người ngoài ngành như vợ, mẹ hay bà nội nói câu chốt. Người ngoài ngành thường là người nhìn ra cái buồn cười rõ nhất.