Bao nhiêu tuổi là già? Câu trả lời vui nhất thường đến từ chính các ông bà: già là khi không còn muốn đi đâu, còn mơ ước thì vẫn trẻ. Bài này gom bảy bài thơ vui về tuổi tác tự sáng tác, từ tuổi bốn mươi hay quên kính đến tuổi bảy mươi thổi nến không tắt, viết để người lớn tuổi nghe cũng cười chứ không chạnh lòng.
Tuổi tác là đề tài dễ gây cười nhưng cũng dễ làm người khác buồn nếu đùa sai cách. Các bài dưới đây giữ một nguyên tắc: người lớn tuổi luôn là nhân vật đáng yêu, tinh nghịch hoặc thông minh hơn con cháu, không bao giờ là đối tượng bị trêu vì tóc bạc, răng rụng hay hay quên. Mỗi bài kèm ghi chú dịp đọc phù hợp; phần cuối là cách đọc thơ ở tiệc mừng thọ và những điều nên tránh khi đùa về tuổi.
Hai bài trả lời câu hỏi bao nhiêu tuổi là già
Hai bài đầu trả lời thẳng câu hỏi trong tiêu đề, theo hai cách: một bài lục bát kể chuyện ông bà đối đáp, một bài năm chữ ngắn gọn đối chiếu già với trẻ.
1. Bao nhiêu tuổi là già
Hỏi rằng bao tuổi là già
Ông cười: "Hỏi lại bà nhà mà xem"
Bà rằng: "Ông vẫn ăn kem
Vẫn đòi đi biển, vẫn thèm leo cây
Già là khi chẳng muốn bay
Ông còn mơ ước, còn đầy trẻ trung"
Bài mở đầu đặt câu hỏi cho ông, nhưng ông khéo đẩy sang bà. Bà trả lời bằng một loạt việc rất "trẻ con" của ông: ăn kem, đòi đi biển, thèm leo cây. Hai câu cuối là định nghĩa nghiêm túc giấu trong giọng vui: già không phải chuyện con số mà là chuyện còn muốn bay hay không.
Đây là bài hợp nhất để mở đầu phần chúc thọ. Con cháu đọc xong, quay sang hỏi ông "thế ông còn muốn đi biển không?" là cả nhà có chuyện để cười tiếp.
2. Già và trẻ
Trẻ ngủ dậy lúc trưa
Già dậy từ gà gáy
Trẻ hỏi: "Ông dậy chi?"
"Để đợi cháu ngủ dậy!"
Bài bốn câu năm chữ, cú chốt nằm trọn ở câu cuối. Ông dậy sớm không phải vì khó ngủ mà vì mong cháu. Câu trả lời vừa trêu cháu ngủ nướng vừa cho thấy tình thương, nên cả ông lẫn cháu nghe đều vui. Hợp viết lên thiệp mừng sinh nhật ông.
Hai bài về tuổi bốn mươi và chuyện hay quên
Hai bài giữa nói về chuyện hay quên và chuyện học đồ mới, hai đề tài dễ chạm lòng nhất khi đùa về tuổi. Cách giữ bài vui là để nhân vật tự trêu mình hoặc để người lớn tuổi thắng ở cuối.
3. Tuổi bốn mươi
Bốn mươi đi tìm kính
Kính nằm ngay trên đầu
Bốn mươi tìm điện thoại
Trong tay cầm từ lâu
Bốn mươi lên cầu thang
Quên mình lên làm gì
Đứng cười một mình mãi
Rồi lại xuống, ừ đi
Tuổi bốn mươi là tuổi người ta bắt đầu tự trêu mình, nên bài này viết ở dạng tự trào. Ba khổ là ba tình huống gần như ai ngoài bốn mươi cũng từng gặp: kính trên đầu, điện thoại trong tay, lên cầu thang rồi quên lên làm gì. Chữ "ừ đi" ở cuối là tiếng thở ra nhẹ nhõm, chấp nhận mình.
Bài này nên để chính người bốn mươi tuổi đọc trong tiệc sinh nhật của mình. Người khác đọc để trêu họ thì dễ thành chê; người trong cuộc tự đọc thì ai cũng thấy duyên.
4. Bà tập nhắn tin
Bà tập nhắn tin cho con
Gõ ba phút mới xong tròn chữ "ăn"
Gửi đi, con đọc băn khoăn
Gọi về mới biết: "Con ăn chưa nào?"
Lần sau bà gửi hình sao
Kèm thêm trái tim, cái bao lì xì
Bài kể chuyện bà học dùng điện thoại, nhưng người bị "làm khó" lại là đứa con ở xa. Một chữ "ăn" gửi đi chứa cả câu hỏi han, và lần sau bà đã tiến bộ tới mức gửi hình sao, trái tim, bao lì xì. Giọng thơ khen bà chịu học, không cười bà chậm. Đây là bài con cháu ở xa đọc lại cho bà nghe qua điện thoại rất hợp.
Ba bài cho tiệc mừng thọ và những ông bà trẻ mãi
Ba bài cuối dành cho tiệc mừng thọ, sinh nhật ông bà. Cả ba đều để người lớn tuổi là trung tâm của niềm vui: ông nhún theo nhạc, ông thổi nến, bà kéo ông đi nhảy.
5. Tuổi trẻ trong tim
Tóc đã điểm sương
Lưng hơi cong cong
Mà nghe nhạc trẻ
Vẫn nhún như không
Đi bộ mỗi sáng
Vẫn cười thật tươi
Hỏi bao nhiêu tuổi
"Mười tám đôi mươi!"
Thơ bốn chữ nhịp nhanh, hợp với hình ảnh ông bà nhún theo nhạc. Hai câu đầu nhắc tóc và lưng chỉ để làm nền, phần còn lại toàn là năng lượng. Câu cuối là câu ông bà nào cũng thích nghe, nhất là khi đọc trong tiệc có nhạc.
6. Bảy mươi thổi nến
Bảy mươi ông thổi nến hồng
Thổi hoài nến lại cháy bùng như chơi
Ông rằng: "Sức gió hết rồi"
Cháu khoe: "Nến ấy suốt đời cháy luôn!"
Ông cười: "Giống ông, chẳng buồn
Bảy mươi vẫn cháy như hồn mười lăm"
Nhiều tiệm bánh có loại nến thổi tắt rồi tự cháy lại, và bài thơ dựng chuyện từ chính món đồ chơi đó. Ông tưởng mình hết hơi, cháu nghịch tiết lộ bí mật, rồi ông lật ngược tình thế bằng câu so sánh mình với cây nến. Người thắng cuối cùng vẫn là ông.
Nếu tiệc mừng thọ có bánh kem, đọc bài này ngay trước lúc thổi nến, rồi đặt đúng loại nến tự cháy lại lên bánh, cả nhà sẽ nhớ mãi.
7. Ông bà đi nhảy
Sáng nào bà cũng ra sân
Nhạc lên một cái, bước chân rộn ràng
Ông ngồi uống trà mơ màng
Bị kéo vào nhảy, ngỡ ngàng mà vui
Ông nhảy lạc nhịp, đứng cười
Bà rằng: "Giống hệt hồi mười tám xưa"
Bài cuối kể chuyện bà mê nhảy ở sân tập buổi sáng, ông bị kéo vào và lạc nhịp. Câu chốt của bà vừa trêu vừa thương: ông nhảy vụng y như thời hai người mới quen. Bài hợp đọc trong dịp kỷ niệm ngày cưới của ông bà, hoặc khi cả nhà xem lại ảnh cũ.
Đọc thơ vui ở tiệc mừng thọ, sinh nhật ông bà
Tiệc mừng thọ thường có một phần con cháu lên chúc, và đây là lúc một bài thơ vui ngắn giúp không khí bớt trang nghiêm. Nên đọc sau lời chúc chính, khi ông bà đã nghe những câu chúc sức khoẻ quen thuộc. Một bài bốn đến sáu câu là đủ, đọc chậm, rõ chữ, vì nhiều ông bà nghe không còn nhanh như trước.
Người đọc hợp nhất thường là cháu nhỏ hoặc cháu tuổi học trò. Cháu đọc thì bài thơ có thêm sự hồn nhiên, ông bà vui gấp đôi. Nếu cháu còn nhỏ, chọn bài bốn chữ như "Tuổi trẻ trong tim" vì dễ thuộc; cháu lớn hơn có thể đọc bài lục bát "Bảy mươi thổi nến" và diễn thêm động tác thổi nến.
In bài thơ ra một tờ giấy đẹp hoặc viết tay vào thiệp rồi tặng ông bà sau khi đọc. Nhiều ông bà giữ những tờ giấy như vậy rất lâu, lâu hơn nhiều so với một món quà đắt tiền. Nếu đổi tên nhân vật trong bài thành cách gọi riêng của nhà mình, như "ông nội", "bà ngoại", "ông Tư", bài thơ sẽ trở thành của riêng gia đình bạn.
Những điều nên tránh khi đùa về tuổi tác
Đùa về tuổi tác có một ranh giới mỏng giữa vui và tổn thương. Bảng dưới đây so sánh kiểu đùa nên dùng và kiểu đùa nên tránh, nhất là khi người nghe là người lớn tuổi:
| Nên dùng | Nên tránh |
|---|---|
| Tự trào về chính tuổi của mình (tuổi bốn mươi quên kính) | Trêu người khác già, nhất là trước đông người |
| Người lớn tuổi thắng ở cuối, thông minh hơn con cháu | Người lớn tuổi là đối tượng bị cười vì chậm, lẩm cẩm |
| Nhắc tóc bạc, lưng cong nhẹ nhàng làm nền cho niềm vui | Lấy răng rụng, bệnh tật, trí nhớ kém làm cú chốt |
| Khen ông bà còn ham chơi, ham học, ham đi | So sánh ông bà với người trẻ theo hướng chê |
| Đùa về tình cảm ông bà dành cho nhau, cho cháu | Đùa về chuyện tuổi thọ, chuyện "còn được mấy năm" |
Một cách kiểm tra nhanh: nếu chính ông bà nghe bài thơ mà muốn kể lại cho bạn bè của họ, đó là bài vui. Nếu họ cười gượng rồi lảng sang chuyện khác, bài thơ đã chạm vào chỗ không nên chạm. Với người lớn tuổi, nhẹ nhàng luôn an toàn hơn cao tay.
Vì sao thơ về tuổi tác dễ được cả nhà thích
Tuổi tác là đề tài hiếm hoi mà ba thế hệ trong nhà cùng có chuyện để nói. Cháu thấy ông bà dậy sớm, bố mẹ thấy mình bắt đầu quên kính, ông bà thấy con cháu ngủ nướng. Một bài thơ chạm được cả ba góc nhìn đó sẽ làm cả bàn ăn cùng cười, điều mà ít câu chuyện nào làm được.
Thơ vui về tuổi còn là cách nói tình cảm mà không sến. Trong nhiều gia đình, con cháu ngại nói "con thương ông bà", nhưng đọc một câu như "để đợi cháu ngủ dậy" thì ai cũng hiểu. Tiếng cười làm mềm đi những điều khó nói thành lời, và người lớn tuổi thường cảm nhận được tình cảm ấy rõ hơn qua một câu đùa đúng chỗ.
Một lý do nữa là thơ dễ nhớ hơn văn xuôi. Câu chuyện cười kể xong là qua, còn hai câu lục bát có vần thì ông bà có thể thuộc và nhắc lại với hàng xóm, với bạn đi tập buổi sáng. Nhiều nhà giữ một bài thơ vui như một câu cửa miệng riêng, cứ đến Tết hay sinh nhật lại có người đọc lại, và mỗi lần đọc là một lần cả nhà nhớ lại buổi tiệc năm ấy.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đọc thơ vui về tuổi già trong tiệc mừng thọ không?
Nên, nếu bài thơ khen ông bà trẻ trung, tinh nghịch hoặc thông minh. Tránh những bài lấy bệnh tật, trí nhớ hay tuổi thọ làm trò cười. Đọc sau phần chúc chính thức, bài ngắn bốn đến sáu câu, giọng chậm và rõ để ông bà nghe kịp.
Tuổi bốn mươi có phải là bắt đầu già không?
Trong thơ vui, tuổi bốn mươi thường được trêu là tuổi bắt đầu quên kính, quên điện thoại, nhưng đó là cách tự trào chứ không phải nhận định. Câu trả lời mà các bài thơ ở đây chọn là: già hay trẻ phụ thuộc vào việc còn muốn khám phá và còn mơ ước hay không.
Cháu nhỏ nên đọc bài thơ nào để chúc ông bà?
Bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ ngắn là dễ thuộc nhất, như "Tuổi trẻ trong tim" hay "Già và trẻ". Cha mẹ có thể đổi cách xưng hô cho đúng với nhà mình và tập cho cháu đọc vài lần trước, kèm một động tác nhỏ như cúi chào hay chỉ tay vào ông bà.
Làm sao biết một câu đùa về tuổi có làm người lớn tuổi buồn không?
Hỏi mình xem người lớn tuổi trong câu đùa là người thắng hay người thua. Nếu ông bà là người khéo, người vui, người đáng yêu thì thường an toàn. Nếu họ bị đặt vào vị trí chậm chạp, lẩm cẩm để người khác cười thì nên bỏ, dù câu đùa có vẻ vô hại.
Có thể tự sửa các bài thơ này cho hợp gia đình mình không?
Có, và nên làm vậy. Đổi "ông" thành "ông nội", "ông ngoại" hay tên gọi trong nhà, thay chi tiết đi biển, leo cây bằng sở thích thật của ông bà như câu cá, trồng lan. Giữ số chữ mỗi câu và chữ vần để bài vẫn đọc trôi.
Thơ vui về tuổi tác có hợp để đăng mạng xã hội kèm ảnh ông bà không?
Hợp nếu bài thơ khen ngợi và ông bà đồng ý cho đăng ảnh. Chọn bài ngắn bốn câu làm chú thích. Nên hỏi ông bà trước, vì có người không thích ảnh mình xuất hiện công khai, nhất là ảnh chụp lúc không chuẩn bị.