Thơ vui định nghĩa là kiểu thơ lấy một chữ ai cũng biết, như hôn, yêu, nhớ, vợ, chồng hay đi làm, rồi "giải thích" nó bằng một hình ảnh lệch hẳn đi mà nghe xong lại thấy đúng đến bất ngờ. Dưới đây là tám bài thơ ngắn tự sáng tác theo lối ấy, phần lớn là lục bát bốn đến sáu câu, đọc trong nửa phút, hợp để đọc ở tiệc cưới, viết lên thiệp hoặc đăng kèm một tấm ảnh.
Cái duyên của thơ định nghĩa nằm ở chữ "là". Người nghe chờ một lời giải thích nghiêm túc như trong từ điển, nhưng câu tiếp theo lại đưa ra một con dấu, một cục sạc điện thoại hay một bóng đèn chưa thay. Mỗi bài dưới đây kèm vài dòng ghi chú vì sao nó gây cười và nên đọc trong hoàn cảnh nào; cuối bài là cách tự viết một bài thơ định nghĩa của riêng bạn, để tặng người thương hay đồng nghiệp mà không đụng chạm tới ai.
Ba bài định nghĩa chuyện yêu đương
Ba bài đầu xoay quanh tình yêu đôi lứa. Hình ảnh lấy từ đồ vật hằng ngày nên ai nghe cũng nhận ra mình trong đó, mà không cần nhắc tới tên ai hay chuyện riêng của ai.
1. Hôn là gì
Hôn là dấu chấm thật tròn
Đặt sau câu nói "mãi còn thương nhau"
Hôn là con dấu đóng mau
Lên tờ giấy hẹn: "Ngày sau vẫn chờ"
Hôn là chữ ký bất ngờ
Ký xong mới đọc: bài thơ cả đời
Bài này đi theo một mạch hình ảnh giấy tờ: dấu chấm, con dấu, chữ ký. Cái buồn cười nằm ở câu cuối, khi "hợp đồng" ký vội hoá ra là cả một bài thơ dài suốt đời. Hợp đọc ở tiệc cưới, lúc cô dâu chú rể vừa trao nhẫn, hoặc viết tay vào thiệp kỷ niệm ngày cưới.
2. Yêu là gì
Yêu là cục sạc trên tay
Rời nhau năm phút đã quay về tìm
Pin đầy vẫn cắm im lìm
Pin vơi lại réo: "Trái tim đâu rồi?"
Hình ảnh cục sạc ai cũng có trong túi nên người nghe nhận ra ngay. Hai câu cuối phóng đại thói quen cắm sạc cả khi pin đã đầy, giống hệt kiểu cặp đôi mới yêu cứ phải nhắn tin dù vừa gặp nhau xong. Bài ngắn, hợp làm chú thích cho tấm ảnh hai người đi chơi.
3. Nhớ là gì
Nhớ là đi siêu thị
Lỡ tay lấy hai phần
Nhớ là cửa kêu khẽ
Tưởng người đã về gần
Chạy ra, ừ, cơn gió
Ghé chơi rồi lại đi
Nhớ là cả ngày ấy
Cơm ăn chẳng thấy gì
Bài năm chữ này nhẹ hơn, vui mà hơi bâng khuâng. Mỗi khổ là một khoảnh khắc nhỏ khi người kia đi vắng: mua thừa một phần đồ ăn, nghe tiếng gió tưởng tiếng mở cửa. Đọc chậm, ngắt ở chữ "ừ" để người nghe kịp cười rồi mới thấy thương.
Ba bài định nghĩa vợ, chồng và đám cưới
Ba bài sau dành cho chuyện vợ chồng. Nguyên tắc chung là trêu tình huống chứ không hạ thấp một bên: vợ được khen là giỏi nhớ, chồng bị trêu là hay hẹn, còn đám cưới thì chỉ là hai cái bàn chải đứng cạnh nhau.
4. Vợ là gì
Vợ là ổ cứng trong nhà
Lưu ngày sinh nhật mẹ cha, họ hàng
Anh quên chìa khoá trên bàn
Gọi em, em đáp: "Giỏ đan cạnh cửa"
Anh tìm suốt buổi sáng trưa
Em tìm một giây, nhà vừa sạch thêm
Người vợ ở đây là "bộ nhớ" của cả nhà: nhớ ngày sinh nhật họ hàng, nhớ chỗ để chìa khoá. Câu kết đẩy lên một bậc: chị không chỉ tìm ra trong một giây mà tiện tay dọn luôn căn nhà. Bài khen vợ một cách dí dỏm, người chồng đọc tặng vợ thì càng được lòng.
5. Chồng là gì
Chồng là bác thợ tại gia
Vòi hư, đèn tắt đều la: "Để anh!"
Hứa rằng mai sửa cho nhanh
Ba tuần sau, bóng đèn xanh vẫn mờ
Vợ thay bóng mới, bất ngờ
Chồng khen: "Em giỏi, đúng giờ anh thay!"
Lời hứa "để anh" và "mai anh sửa" là câu quen thuộc trong rất nhiều gia đình. Câu cuối buồn cười vì anh chồng nhận vơ đúng lúc, nhưng giọng thơ không chê anh, chỉ trêu cái thói hẹn lần hẹn lữa. Hợp để vợ đọc trêu chồng trong tiệc kỷ niệm, cả hai cùng cười.
6. Cưới là gì
Cưới là chung một cái ly
Hai cây bàn chải từ khi về chung
Một cây xanh, một cây hồng
Tựa vào nhau ngủ, trong lòng cốc con
Bài cưới chọn một hình ảnh rất nhỏ: hai bàn chải đánh răng chung một chiếc cốc trong phòng tắm. Không cần nói to tát về hôn nhân, chỉ hai câu "tựa vào nhau ngủ" là người nghe hiểu. Đây là bài dễ viết lên thiệp mừng nhất trong cả tám bài.
Hai bài định nghĩa đi làm, cuối tuần và một bài về bạn thân
Nhóm cuối kéo thơ định nghĩa ra khỏi chuyện tình cảm để nói về những thứ ai cũng trải qua mỗi tuần. Bài bạn thân là bài thứ tám, viết theo lối nói chuyện thân mật hơn.
7. Đi làm là gì
Đi làm là sáng tinh mơ
Mắt chưa kịp mở đã chờ đèn xanh
Là mười giờ kém, loanh quanh
Đếm từng phút một, tính nhanh giờ về
Là ngày lương tới, mải mê
Ba hôm sau lại vỗ về ví không
Ba cặp câu là ba thời điểm: sáng sớm chờ đèn đỏ, giữa buổi ngóng giờ về, cuối tháng mừng lương rồi ba hôm sau ví đã nhẹ. Dân văn phòng nghe sẽ gật gù vì ai cũng từng như vậy. Hợp đọc trong buổi liên hoan nhỏ của phòng, không nhắc tới công ty hay sếp nào.
8. Cuối tuần là gì
Cuối tuần là gì
Là ngủ thật no
Là hẹn đi chơi
Rồi nằm co ro
Là định dọn nhà
Rồi lại để mai
Là chiều Chủ nhật
Thở dài, thở dài
Thơ bốn chữ có nhịp nhanh như vỗ tay. Bài này buồn cười vì nó liệt kê những kế hoạch cuối tuần mà ai cũng lập rồi bỏ dở. Hai chữ "thở dài" lặp lại ở cuối nên đọc chậm dần, kéo dài giọng, người nghe sẽ cười trước khi bạn đọc xong.
Bài tặng thêm: Bạn thân là gì
Bạn thân là đứa nhất đời
Thấy mình ngã, đứng cười chơi một hồi
Cười xong mới kéo dậy thôi
Còn quay clip lại, gửi rồi cả nhóm
Bài này dành để đọc trong nhóm bạn lâu năm. Ai cũng có một người bạn như thế: cười trước, giúp sau, và không quên lưu lại khoảnh khắc mình lúng túng. Vì có chữ "đứa", chỉ nên đọc với bạn bè ngang hàng, không dùng ở chỗ trang trọng.
Vì sao thơ định nghĩa làm người ta bật cười
Thơ định nghĩa đánh vào một kỳ vọng rất cụ thể. Khi nghe "hôn là…", "vợ là…", não người nghe chuẩn bị đón một lời giải thích có lý, giống như đọc từ điển. Câu tiếp theo lại đưa tới một đồ vật chẳng liên quan, ví dụ ổ cứng hay cục sạc. Khoảng cách giữa điều được chờ đợi và điều được nghe chính là chỗ tiếng cười bật ra. Nhưng chỉ lệch thôi chưa đủ: hình ảnh phải đúng ở một điểm nào đó. Cục sạc đúng ở chỗ "rời ra là thấy thiếu", ổ cứng đúng ở chỗ "nhớ mọi thứ". Người nghe vừa ngạc nhiên vừa thấy hợp lý, nên mới cười.
Điểm thứ hai là sự nhận ra chính mình. Những bài trên không kể chuyện của một nhân vật xa lạ mà nhắc tới thói quen ai cũng có: hẹn sửa đèn rồi quên, lập kế hoạch cuối tuần rồi nằm ì, tiêu hết lương sau ba ngày. Khi người nghe thấy nhà mình, cơ quan mình trong một câu thơ, họ cười to hơn hẳn so với nghe một câu đùa chung chung.
Điểm thứ ba là cú chốt ở câu cuối. Lục bát có nhịp đều, cặp sáu tám cứ thế trôi, nên câu tám cuối cùng là chỗ đặt điều bất ngờ nhất: "Ký xong mới đọc: bài thơ cả đời", "Chồng khen: em giỏi, đúng giờ anh thay". Nếu đổi chỗ cú chốt lên đầu, bài thơ mất gần hết sức cười.
Tự viết một bài thơ định nghĩa trong mười phút
Thơ định nghĩa là thể dễ tập nhất cho người chưa từng làm thơ, vì khung đã có sẵn. Các bước dưới đây giúp bạn có một bài tặng người thương, tặng bạn hay đọc ở buổi liên hoan:
- Chọn một chữ gần gũi với người nghe. Tặng vợ thì chọn "vợ", "nhà", "bữa cơm"; tặng đồng nghiệp thì chọn "họp", "thứ Hai", "deadline". Chữ càng quen, người nghe càng dễ nhận ra.
- Liệt kê năm đồ vật có một điểm giống chữ đó. Ví dụ "nhà" giống chiếc ô (che mưa), giống cục pin (nạp lại sức), giống cái nồi cơm điện (lúc nào cũng ấm). Đừng chọn ngay cái đầu tiên nghĩ ra, thường cái thứ ba thứ tư mới bất ngờ.
- Chọn một hình ảnh, viết câu sáu chữ mở đầu bằng "… là …". Câu sáu chỉ cần nêu hình ảnh, chưa giải thích.
- Câu tám giải thích điểm giống, theo cách cụ thể nhất có thể. "Nhà là cục pin trong tim / Đi đâu cũng chạy về tìm sạc thêm" cụ thể hơn "Nhà là nơi ta trở về".
- Thêm một cặp câu để đẩy lên, đặt cú chốt ở câu cuối. Cú chốt thường là một tình huống nhỏ có người thật trong đó: vợ, chồng, con, sếp.
- Đọc to một lần, đếm chữ và nghe vần. Câu sáu có sáu tiếng, câu tám có tám tiếng; chữ thứ sáu câu tám vần với chữ cuối câu sáu. Sai một chút cũng không sao, thơ vui cần trôi miệng hơn là đúng luật từng chữ.
Viết xong, hỏi lại mình một câu: người được tặng nghe bài này có vui không, hay sẽ hơi chột dạ? Nếu có chút nào chạm vào chuyện họ ngại, đổi hình ảnh khác.
Đọc thơ định nghĩa ở đâu cho hợp
Mỗi bài trong tám bài trên hợp với một kiểu dịp khác nhau. Một vài gợi ý để bạn chọn:
- Thiệp cưới, thiệp kỷ niệm: bài "Cưới là gì" và "Hôn là gì" viết tay vừa một tấm thiệp nhỏ, đọc lên không ai phải đỏ mặt.
- Phát biểu trong tiệc cưới: đọc "Vợ là gì" hoặc "Chồng là gì" ngay sau lời chúc, khi mọi người đã cầm ly, rồi dừng lại cho khách cười.
- Chú thích ảnh: bài "Yêu là gì" bốn câu vừa đủ một chú thích, không bị cắt cụt khi đăng.
- Buổi liên hoan cơ quan: bài "Đi làm là gì" và "Cuối tuần là gì" ai cũng thấy mình trong đó, không nhắm vào người nào.
- Nhóm bạn thân: bài "Bạn thân là gì" hợp nhất khi gửi kèm đúng tấm ảnh hoặc đoạn clip "huyền thoại" của cả nhóm.
Khi đọc trước đông người, cầm giấy hoặc điện thoại cũng được, nhưng nhìn lên người nghe ở câu cuối. Cú chốt cần ánh mắt và một nhịp ngừng ngắn, đọc cắm cúi vào giấy thì tiếng cười đến chậm hơn hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Thơ định nghĩa khác thơ vui thông thường ở chỗ nào?
Thơ định nghĩa có khung cố định "X là Y": mỗi khổ mở bằng một chữ quen thuộc rồi gán cho nó một hình ảnh bất ngờ. Thơ vui thông thường có thể kể chuyện, tả cảnh hay than thở; còn thơ định nghĩa chỉ xoay quanh việc giải thích một chữ, nên ngắn, gọn và dễ nhớ hơn.
Có cần đúng luật lục bát mới gọi là thơ vui không?
Không bắt buộc. Lục bát được ưa vì nhịp quen tai và vần dễ nhớ, nhưng thơ bốn chữ, năm chữ hay thơ tự do vẫn vui nếu hình ảnh đúng và cú chốt đặt đúng chỗ. Điều quan trọng là đọc lên trôi miệng, người nghe không vấp ở chữ nào.
Đọc thơ định nghĩa về vợ hay chồng ở tiệc cưới có bị phản cảm không?
Không, nếu bài khen hoặc trêu nhẹ một thói quen chung chứ không chê tính cách hay ngoại hình. Bài nên để cả hai cùng cười, tránh những câu kiểu "vợ là nỗi sợ", "chồng là của nợ". Đọc thử cho một người thân nghe trước khi lên sân khấu là cách kiểm tra đơn giản nhất.
Làm sao để bài thơ tự viết không giống những bài đã có trên mạng?
Lấy hình ảnh từ chính đời sống của người được tặng: món ăn họ thích, đồ vật họ hay dùng, câu cửa miệng của họ. Hình ảnh càng riêng thì bài càng khó trùng. Tránh những so sánh đã quá quen như "tình yêu là bông hoa", "vợ là mặt trời".
Một bài thơ định nghĩa nên dài bao nhiêu câu?
Bốn đến sáu câu là vừa, tức hai đến ba cặp lục bát hoặc tám câu bốn chữ, năm chữ. Dài hơn, người nghe bắt đầu đoán được cú chốt và tiếng cười giảm. Nếu có nhiều ý, chia thành nhiều bài nhỏ như tám bài ở trên thay vì dồn vào một bài dài.
Có thể dùng thơ định nghĩa để dạy trẻ con không?
Có. Trẻ thích khung "X là Y" vì giống trò đố. Cha mẹ hay giáo viên có thể đưa ra chữ "mẹ", "trường", "mùa hè" rồi để trẻ tự tìm đồ vật giống. Không cần chấm đúng sai, mục đích là để trẻ quan sát và chơi với chữ.