Mỗi môn học có kiểu truyện cười riêng: giờ toán có số âm và ví tiền, giờ văn có bài tả cảnh viết theo lời mẹ kể, giờ hoá có công thức của nước mắm. Những truyện này buồn cười vì học trò mang kiến thức trên lớp áp vào đời sống thật, và đôi khi áp đúng một cách bất ngờ.
Bài này gồm mười bốn truyện ngắn tự viết, chia theo tám môn: toán, văn, sử, địa, hoá, vật lý, tiếng Anh và âm nhạc. Mỗi truyện đều giữ kiến thức đúng — câu kết hài nhưng không dạy sai. Giáo viên bộ môn có thể chọn truyện của môn mình để mở đầu tiết học, còn phụ huynh dùng để nói chuyện với con về môn con đang học.
Giờ toán: con số và đời sống
Toán là môn có nhiều truyện cười nhất, vì con số luôn bị học trò đem ra đối chiếu với túi tiền và đĩa thức ăn.
1. Số âm có thật không
– Số âm có tồn tại trong đời sống không, các em?
Nam giơ tay ngay: – Có ạ, ví tiền của con ngày hai mươi lăm hằng tháng.
Thầy gật đầu: – Ví dụ rất thực tế. Thêm một ví dụ nữa không phải về tiền xem nào.
– Dạ, nhiệt độ mùa đông trên đỉnh núi cao, và... ví tiền của bạn ngồi cạnh con.
2. Ba quả táo, bốn người
– Có ba quả táo chia đều cho bốn bạn, mỗi bạn được bao nhiêu?
– Dạ, ba phần tư quả ạ.
– Đúng. Chia thế nào?
– Dạ, cắt mỗi quả thành bốn miếng, mỗi bạn lấy ba miếng. Còn bạn cầm dao thì nên được chọn trước, vì bạn ấy làm việc nhiều nhất.
3. Ai làm mất x
– Em lên bảng tìm x giúp thầy.
Tuấn đứng dậy, thở dài: – Thầy ơi, từ lớp sáu đến giờ năm nào lớp mình cũng phải đi tìm x. Ai làm mất nó vậy thầy?
– Không ai làm mất. Mỗi năm x trốn ở một chỗ khó hơn, để các em tìm giỏi hơn. Năm nay nó trốn trong phương trình bậc hai.
Giờ văn: cảm xúc chân thật
Giờ văn đòi hỏi cảm xúc, và học trò thì luôn chân thật về cảm xúc của mình, đôi khi chân thật quá.
4. Tả mặt trời mọc
Đề bài: "Tả cảnh mặt trời mọc trên quê hương em." Bài của Lan mở đầu: "Mặt trời ở quê em mọc lúc năm giờ rưỡi sáng. Lúc đó em chưa dậy, nên em xin tả theo lời mẹ kể."
Cô phê: "Trung thực, đáng khen. Cuối tuần này em thử dậy sớm một hôm, tự ngắm rồi viết lại. Cô tin bài sau sẽ hay hơn bài mẹ kể."
Tuần sau Lan nộp bài mới, có thêm câu cuối: "Mặt trời đẹp thật, nhưng mẹ kể vẫn hay hơn, vì mẹ kể lúc em còn trong chăn ấm."
5. Cảm nhận về bài thơ
– Em cảm nhận được gì sau khi đọc bài thơ?
– Dạ, em cảm nhận được bài thơ dài hai trang ạ.
– Đó là quan sát, chưa phải cảm nhận. Em thử nói xem câu nào em thích nhất.
Huy đọc lại, ngẫm nghĩ một lúc, rồi chỉ vào một câu tả cánh đồng lúa lúc chiều: – Câu này ạ, vì nó giống cánh đồng sau nhà ông nội em.
– Đấy, đó mới là cảm nhận.
Giờ sử và giờ địa: nhớ bằng mẹo riêng
Sử và địa có nhiều thứ phải nhớ: năm tháng, địa danh, con sông, ngọn núi. Học trò nào cũng có mẹo riêng, và mẹo nào cũng có chỗ buồn cười.
6. Năm 938 và mã khoá cặp
– Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm nào?
– Dạ, năm 938 ạ.
– Giỏi. Sao em nhớ nhanh thế?
– Dạ, mã khoá cặp của con là 938. Con đặt vậy để ôn sử mỗi lần mở cặp.
Cô cười: – Mẹo hay. Nhưng em đừng đặt mã khoá cho mọi năm trong sách, kẻo cái cặp có ba mươi ổ khoá.
7. Trái đất quay
– Trái đất quay quanh mặt trời một vòng mất bao lâu?
– Dạ, khoảng một năm ạ.
– Còn tự quay quanh trục của nó?
– Dạ, khoảng một ngày ạ. Thế nên sáng nào ngủ dậy con cũng thấy hơi chóng mặt.
– Chóng mặt là do em thức khuya, không phải do trái đất. Trái đất quay đều lắm, nên mình không cảm thấy gì đâu.
8. Con sông dài nhất
– Sông nào dài nhất thế giới?
– Dạ, sông Nin ạ. Nhưng con đọc thấy có nhà khoa học bảo sông A-ma-dôn mới dài nhất, tuỳ cách đo chỗ bắt nguồn.
Cô gật đầu: – Đúng, đây vẫn là chuyện các nhà địa lý tranh luận. Em vừa cho cả lớp thấy một điều: sách giáo khoa cũng có lúc phải ghi "theo cách đo phổ biến".
– Dạ, vậy bài kiểm tra con ghi sông nào ạ?
– Ghi sông Nin, rồi thêm một dòng giải thích như em vừa nói. Cô cho em thêm điểm thắc mắc.
Giờ hoá và giờ vật lý: khoa học trong bếp và trên xe buýt
Học trò hiểu khoa học nhanh nhất khi gắn nó với những thứ quen thuộc trong nhà.
9. Công thức của nước mắm
– Nước có công thức hoá học là gì?
– Dạ, H2O ạ.
– Thế còn nước mắm?
Bin nghĩ một chút: – Dạ, H2O cộng cá cộng muối cộng thời gian ạ.
Cô bật cười: – Em vừa tóm tắt đúng quy trình lên men. Chỉ thiếu một thứ: thùng gỗ và người làm nghề kiên nhẫn.
10. Quán tính buổi sáng
– Vì sao khi xe buýt phanh gấp, người ngồi trên xe bị lao về phía trước?
– Dạ, do quán tính ạ. Cơ thể đang chuyển động thì muốn tiếp tục chuyển động.
– Đúng. Cho thầy một ví dụ khác về quán tính.
– Dạ, sáng con đang ngủ, mẹ gọi dậy, nhưng người con vẫn muốn tiếp tục ngủ. Đó là quán tính đứng yên ạ.
– Ví dụ đúng tinh thần, chỉ sai đối tượng. Định luật này áp dụng cho vật thể, không áp dụng cho học trò lười dậy.
11. Vì sao bầu trời màu xanh
Thầy hỏi lớp: – Vì sao bầu trời ban ngày có màu xanh?
Tí giơ tay: – Dạ, vì nếu màu đỏ thì ai cũng tưởng sắp có bão ạ.
– Lý do rất thực tế. Lý do khoa học là ánh sáng xanh bị các phân tử không khí tán xạ mạnh hơn ánh sáng đỏ. Còn hoàng hôn đỏ là vì lúc đó ánh sáng đi đường dài hơn, màu xanh bị tán xạ gần hết trước khi tới mắt mình.
– Dạ, vậy hoàng hôn đỏ là bầu trời mệt sau một ngày làm việc ạ?
– Gần đúng về mặt thơ ca.
Giờ tiếng Anh và giờ âm nhạc
Hai môn cuối có nhiều tiếng động nhất trong trường, và nhiều tiếng cười nhất.
12. Bài hát chào hỏi
Cô hỏi: – How are you?
Cả lớp đồng thanh như một bài hát đã thuộc từ lớp ba: – I am fine, thank you, and you?
Cô mỉm cười, đổi câu hỏi: – How are you today, really? Tell me one true thing.
Cả lớp im lặng. Một lúc sau, Huy giơ tay: – I am... hungry, cô ạ.
– Very good! That is the first true answer this year.
13. Mẹ dạy môn gì
Bài viết giới thiệu gia đình bằng tiếng Anh của Na có câu: "My mother is a teacher. She teaches me every day, even on Sunday."
Cô hỏi: – Mẹ em dạy môn gì?
– Dạ, mẹ con là kế toán ạ. Nhưng ở nhà mẹ dạy con môn đi ngủ sớm, môn dọn bàn học và môn không xem điện thoại trong bữa cơm.
– Vậy câu của em đúng ngữ pháp, chỉ cần thêm một từ: "My mother is a teacher at home."
14. Lớp hát canon
Giờ âm nhạc, cả lớp hát đồng ca. Mỗi bạn bắt đầu ở một nhịp hơi khác nhau, đến cuối bài thì các giọng lệch nhau thành từng lớp, bạn cuối cùng còn hát một mình câu kết sau khi cả lớp đã im.
Cô vỗ tay: – Hôm nay lớp mình vô tình hát theo kiểu canon, tức là các bè vào lệch nhau cho có lớp lang. Tuần sau mình tập hát canon đúng cách, có chủ đích.
Bạn hát cuối đứng dậy: – Cô ơi, vậy con là bè cuối ạ?
– Đúng, bè cuối, và hát rất tự tin.
Vì sao truyện cười theo môn học lại giúp nhớ bài
Những truyện trên có một điểm chung: kiến thức trong truyện đều đúng. Số âm có trong nhiệt độ mùa đông, nước mắm là sản phẩm lên men, quán tính là xu hướng giữ nguyên trạng thái chuyển động, bầu trời xanh do tán xạ ánh sáng, canon là kiểu hát các bè vào lệch nhau. Tiếng cười chỉ là lớp vỏ; bên trong là một mẩu kiến thức học trò có thể nhớ lâu.
Cơ chế gây cười chủ yếu là áp kiến thức vào chỗ không ngờ: quán tính áp vào chuyện ngủ nướng, công thức hoá học áp vào nước mắm, mã khoá cặp dùng để nhớ năm lịch sử. Khi học trò cười vì một liên tưởng như vậy, liên tưởng ấy thường bám vào trí nhớ lâu hơn một định nghĩa đọc chép.
Giáo viên có thể tận dụng điều này: sau khi kể, hỏi lớp "câu trả lời trong truyện đúng ở chỗ nào, sai ở chỗ nào". Câu hỏi đó biến truyện cười thành một bài tập tư duy nhỏ — học trò phải tách được phần kiến thức thật khỏi phần đùa.
Chọn truyện theo môn và mục đích
Bảng dưới gợi ý mỗi truyện hợp với bài học nào, để giáo viên bộ môn chọn nhanh:
| Môn | Truyện | Hợp với bài |
|---|---|---|
| Toán | Số âm có thật không | Bài mở đầu số nguyên âm, ví dụ nhiệt độ |
| Toán | Ba quả táo, bốn người | Phân số, phép chia có dư |
| Văn | Tả mặt trời mọc | Văn miêu tả, quan sát trực tiếp |
| Sử | Năm 938 và mã khoá cặp | Ôn mốc thời gian, mẹo ghi nhớ |
| Địa | Con sông dài nhất | Sông ngòi thế giới, cách đo đạc |
| Hoá | Công thức của nước mắm | Hợp chất, quá trình lên men |
| Vật lý | Quán tính buổi sáng | Định luật quán tính |
| Vật lý | Vì sao bầu trời màu xanh | Ánh sáng, tán xạ |
| Tiếng Anh | Bài hát chào hỏi | Giao tiếp tự nhiên, không học vẹt |
| Âm nhạc | Lớp hát canon | Hát bè, hình thức canon |
Mỗi truyện chỉ nên dùng một lần cho một lớp. Kể lại lần hai, học trò đã biết câu kết, tiếng cười giảm hẳn; khi đó có thể mời chính học trò kể lại cho lớp khác.
Câu hỏi thường gặp
Kể truyện cười trong giờ học có làm học sinh nhớ sai kiến thức không?
Có nguy cơ nếu truyện dựa trên một thông tin sai. Vì vậy các truyện ở đây đều giữ kiến thức đúng, phần đùa nằm ở cách học trò liên tưởng. Sau khi kể, giáo viên nên hỏi lại để lớp tách phần đúng khỏi phần đùa, ví dụ quán tính áp dụng cho vật thể chứ không cho việc ngủ nướng.
Truyện về sông Nin và sông A-ma-dôn có chính xác không?
Chính xác ở mức phổ thông: sông Nin thường được ghi là dài nhất, nhưng một số nghiên cứu đo lại nguồn sông A-ma-dôn cho kết quả dài hơn, và đến nay chưa có thống nhất tuyệt đối. Khi dạy, nên nêu cả hai quan điểm và giải thích rằng kết quả phụ thuộc cách xác định điểm bắt nguồn.
Giáo viên bộ môn nên kể truyện vào lúc nào trong tiết?
Đầu tiết để dẫn vào bài mới là hợp nhất, vì truyện tạo câu hỏi cho bài học. Cũng có thể kể giữa tiết khi lớp mệt, miễn truyện liên quan đến nội dung đang học. Mỗi tiết một truyện là đủ; nhiều hơn thì truyện lấn át bài.
Học sinh có thể tự sáng tác truyện cười theo môn học không?
Có, và đó là một bài tập thú vị. Giao cho mỗi nhóm viết một truyện ngắn có kiến thức đúng của bài vừa học, rồi kể cho cả lớp. Để viết được truyện, học trò phải hiểu bài đủ sâu để biết chỗ nào có thể đùa mà không sai.
Truyện cười nào phù hợp cho phụ huynh nói chuyện với con về môn học?
Truyện quán tính buổi sáng hay công thức nước mắm hợp để kể trong bữa cơm, vì gắn với đời sống trong nhà. Kể xong hỏi con ở lớp đã học tới đâu, con thấy câu trả lời trong truyện đúng ở chỗ nào. Con sẽ có dịp giảng lại cho bố mẹ, cách ôn bài rất hiệu quả.
Có nên dùng truyện cười cho các môn ít người thích như hoá, vật lý?
Đây là những môn hưởng lợi nhiều nhất, vì truyện cười giúp kiến thức trừu tượng gần gũi hơn. Chọn truyện gắn với vật dụng quen thuộc như nước mắm, xe buýt, bầu trời. Học trò thấy môn học xuất hiện ngay trong đời sống thì sẽ tò mò hơn với bài mới.