Câu đố mẹo về ngày, tháng, năm và giờ đánh vào những thứ ai cũng tưởng đã thuộc lòng: lịch treo tường và chiếc đồng hồ. Câu "tháng nào có 28 ngày" nổi tiếng vì gần như ai cũng trả lời "tháng Hai", trong khi tháng nào cũng có ít nhất 28 ngày. Cái bẫy nằm ở chỗ người nghe trả lời câu mình quen nghe, không phải câu đang được hỏi.
Mười lăm câu dưới đây chia ba nhóm: lịch và năm tháng, đồng hồ và kim giờ, thời gian trong đời sống hằng ngày. Có câu chỉ cần nghe kỹ, có câu cần tính một chút; mọi đáp án đã được kiểm lại, phần giải thích để người đố tự tin khi có ai thắc mắc.
Nhóm 1: Lịch, năm nhuận và những ngày "không tồn tại"
Năm câu đầu xoay quanh tờ lịch. Người nghe càng tự tin mình nhớ số ngày từng tháng thì càng dễ sập bẫy, vì họ trả lời theo trí nhớ thay vì nghe kỹ từng chữ trong câu hỏi.
Câu 1
Trong một năm, tháng nào có 28 ngày?
Gợi ý: Câu hỏi không nói "chỉ có" 28 ngày.
Câu 2
Ngày 30 tháng 2 năm nay rơi vào thứ mấy?
Gợi ý: Lật lịch tháng Hai ra xem.
Câu 3
Có người tròn mười tuổi nhưng mới được tổ chức đúng ngày sinh nhật hai lần. Vì sao?
Gợi ý: Ngày sinh của người đó chỉ có trong một số năm.
Câu 4
Thế kỷ 21 bắt đầu từ năm nào?
Gợi ý: Thế kỷ 1 bắt đầu từ năm 1, không có năm 0.
Câu 5
Trong một tuần, có mấy ngày mà tên gọi bắt đầu bằng chữ "Thứ"?
Gợi ý: Đọc tên bảy ngày trong tuần bằng tiếng Việt.
Nhóm 2: Đồng hồ, kim giờ và kim phút
Năm câu về đồng hồ kim. Nên có một chiếc đồng hồ treo tường hoặc vẽ mặt đồng hồ ra giấy để người nghe nhìn và kiểm. Hai câu cuối nhóm cần tính toán, hợp với học trò lớn và người lớn thích suy luận.
Câu 6
Một chiếc đồng hồ kim đã chết pin, kim đứng yên. Mỗi ngày nó chỉ đúng giờ mấy lần?
Gợi ý: Kim đứng yên ở một vị trí, còn thời gian thì vẫn trôi.
Câu 7
Lúc 3 giờ 15 phút, kim giờ và kim phút có nằm chồng lên nhau không?
Gợi ý: Trong 15 phút, kim giờ có đứng yên ở số 3 không?
Câu 8
Trong 24 giờ tính từ nửa đêm, kim giờ và kim phút trùng nhau bao nhiêu lần (không tính lần nửa đêm hôm sau)?
Gợi ý: Không phải 24 lần.
Câu 9
Bạn đi ngủ lúc 8 giờ tối, đặt chiếc đồng hồ báo thức kim reo lúc 9 giờ. Bạn ngủ được mấy tiếng thì chuông reo?
Gợi ý: Đồng hồ kim không phân biệt sáng và tối.
Câu 10
Mẹ đưa cho bé ba cái kẹo, dặn cứ nửa tiếng ăn một cái. Bao lâu thì bé ăn hết ba cái kẹo?
Gợi ý: Cái đầu tiên ăn lúc nào?
Nhóm 3: Thời gian trong đời sống hằng ngày
Năm câu cuối không cần lịch hay đồng hồ, chỉ cần nghe kỹ. Đây là nhóm hợp nhất để đố miệng trên xe, trong bữa cơm, khi không có giấy bút, vì đáp án ngắn và ai cũng hiểu ngay khi nghe giải.
Câu 11
Hôm qua của ngày mai là ngày nào?
Gợi ý: Đứng ở ngày mai, lùi lại một ngày.
Câu 12
Nếu hôm kia là Chủ nhật thì ngày kia là thứ mấy?
Gợi ý: Tìm hôm nay trước.
Câu 13
Cái gì cứ đến mà không bao giờ tới?
Gợi ý: Đến hôm nay thì nó lại thành tên khác.
Câu 14
Luộc ba quả trứng trong một nồi hết 9 phút. Luộc năm quả trứng trong cùng nồi đó hết bao lâu?
Gợi ý: Trứng chín cùng lúc hay lần lượt?
Câu 15
Một chuyến tàu đi từ Hà Nội vào Huế, một chuyến khác đi từ Huế ra Hà Nội, khởi hành cùng lúc. Khi hai tàu gặp nhau, tàu nào cách Hà Nội xa hơn?
Gợi ý: Lúc gặp nhau, hai tàu ở đâu?
Đáp án và giải thích cả 15 câu
Hai câu về kim giờ và kim phút có phép tính kèm theo, người đố nên đọc kỹ để giải thích lại cho người nghe khi cần.
Câu 1 – Cả mười hai tháng. Tháng nào cũng có ít nhất 28 ngày, tức là đều "có" ngày thứ 28. Người nghe tự thêm chữ "chỉ" vào câu hỏi nên trả lời tháng Hai. Đây là câu đố mẹo kinh điển về sự khác nhau giữa điều được hỏi và điều mình tưởng được hỏi.
Câu 2 – Không rơi vào thứ nào, vì tháng Hai không có ngày 30. Tháng Hai có 28 ngày, năm nhuận có 29 ngày. Câu đố đặt người nghe vào thế phải tính thứ, nên họ bắt đầu đếm, rồi mới nhớ ra ngày đó không có trên lịch.
Câu 3 – Người đó sinh ngày 29 tháng 2. Ngày 29/2 chỉ có trong năm nhuận, khoảng bốn năm một lần. Mười năm thường có hai hoặc ba năm nhuận, nên người sinh ngày này có thể chỉ có hai lần sinh nhật "đúng ngày". Các năm khác gia đình thường tổ chức vào 28/2 hoặc 1/3.
Câu 4 – Năm 2001. Lịch Công nguyên không có năm 0, thế kỷ 1 gồm năm 1 tới năm 100. Vì vậy thế kỷ 21 tính từ năm 2001 tới năm 2100. Rất nhiều người, kể cả nhiều nơi tổ chức sự kiện lớn, từng ăn mừng "thế kỷ mới" vào năm 2000.
Câu 5 – Sáu ngày, từ thứ Hai tới thứ Bảy. Ngày còn lại là Chủ nhật, không gọi là "thứ Nhất" hay "thứ Tám". Câu đố dễ nhưng hay khiến người nghe đếm nhầm bảy, vì quen nói "bảy ngày trong tuần".
Câu 6 – Hai lần. Đồng hồ kim quay vòng 12 giờ. Trong 24 giờ, thời gian thật sẽ đi qua đúng vị trí kim đang đứng hai lần, ví dụ 4 giờ 10 sáng và 4 giờ 10 chiều. Một chiếc đồng hồ chạy chậm một phút mỗi ngày còn ít khi đúng hơn thế.
Câu 7 – Không. Kim phút chỉ đúng số 3, còn kim giờ đã nhích qua số 3 một đoạn. Kim giờ đi một vòng 360 độ trong 12 giờ, tức 0,5 độ mỗi phút. Sau 15 phút, nó đã rời số 3 thêm 7,5 độ, nên hai kim lệch nhau một chút. Người nghe thường hình dung kim giờ nhảy từng nấc, nên đoán là trùng.
Câu 8 – 22 lần. Kim phút chạy nhanh hơn kim giờ và cứ khoảng 1 giờ 5 phút 27 giây lại đuổi kịp một lần. Trong 12 giờ chỉ có 11 lần trùng, vì khoảng từ 11 giờ tới 12 giờ không có lần trùng nào ngoài đúng 12 giờ. Hai vòng 12 giờ là 22 lần.
Câu 9 – Một tiếng. Đồng hồ báo thức kim chỉ có mặt số 12 giờ, nên kim báo thức đặt ở số 9 sẽ reo vào lần gần nhất kim giờ chạm số 9, tức 9 giờ tối. Người nghe quen với điện thoại có sáng, chiều nên đoán 13 tiếng.
Câu 10 – Một tiếng. Bé ăn cái thứ nhất ngay lúc nhận, cái thứ hai sau nửa tiếng, cái thứ ba sau một tiếng. Ba cái kẹo chỉ có hai khoảng nghỉ. Câu đố này cùng họ với câu "cưa khúc gỗ thành ba đoạn cần mấy nhát".
Câu 11 – Hôm nay. Từ ngày mai lùi một ngày là hôm nay. Câu đố ngắn nhưng làm người nghe khựng lại vì phải đổi điểm nhìn: tạm đứng ở tương lai để nhìn về quá khứ.
Câu 12 – Thứ Năm. Hôm kia là Chủ nhật thì hôm qua là thứ Hai, hôm nay là thứ Ba, ngày mai là thứ Tư, ngày kia là thứ Năm. Mẹo giải nhanh là luôn quy về "hôm nay" trước rồi mới đếm tới đếm lui.
Câu 13 – Ngày mai. Ngày mai luôn ở phía trước. Khi ngày đó đến, nó đã thành "hôm nay", và lại có một "ngày mai" mới. Câu đố vừa vui vừa có chút triết lý, hợp để kết thúc buổi đố.
Câu 14 – Vẫn khoảng 9 phút. Các quả trứng nằm chung một nồi nước sôi nên chín cùng lúc. Thời gian luộc phụ thuộc kích cỡ quả trứng và nhiệt độ nước, không phụ thuộc số quả, miễn nồi đủ rộng. Người nghe hay tính theo tỷ lệ thành 15 phút.
Câu 15 – Hai tàu cách Hà Nội như nhau. Lúc gặp nhau, hai tàu đứng cùng một chỗ trên đường ray, nên khoảng cách tới Hà Nội bằng nhau. Người nghe hay mải tính tốc độ, giờ khởi hành mà quên mất chữ "gặp nhau".
Vì sao câu đố thời gian làm khó người lớn
Thời gian là thứ người lớn dùng mỗi ngày, nên trong đầu họ có sẵn rất nhiều "câu trả lời nhanh": tháng Hai có 28 ngày, một ngày có 24 giờ, kim giờ chỉ số mấy là mấy giờ. Câu đố mẹo khai thác đúng những câu trả lời nhanh đó. Người nghe chưa kịp nghe hết câu hỏi thì đáp án quen thuộc đã bật ra.
Một bẫy khác là cách chúng ta hình dung đồng hồ. Phần lớn mọi người nhớ mặt đồng hồ như một bức ảnh tĩnh: 3 giờ 15 thì kim giờ ở số 3. Trên thực tế, kim giờ luôn chuyển động chậm, không bao giờ đứng yên ở một con số trừ lúc đúng giờ. Câu đố buộc người nghe chuyển từ bức ảnh tĩnh sang hình dung chuyển động.
Cuối cùng là bẫy "đếm khoảng hay đếm mốc". Ba cái kẹo ăn cách nhau nửa tiếng thì chỉ có hai khoảng. Bài toán trồng cây, cưa gỗ, cắt dây đều chung kiểu này. Khi đã nhận ra, người nghe sẽ thấy nó ở khắp nơi trong đời sống.
Đố câu thời gian cho học trò và trong gia đình
Giáo viên tiểu học có thể dùng nhóm một khi dạy về lịch, tháng, năm nhuận. Sau câu "tháng nào có 28 ngày", hỏi tiếp "tháng nào có 31 ngày" và dạy học trò cách đếm bằng các đốt ngón tay: đốt nhô lên là tháng 31 ngày, chỗ lõm là tháng ít ngày hơn. Học trò nhớ ngay và rất thích.
Nhóm hai nên đố khi có đồng hồ thật. Cho học trò hoặc con xoay kim tới 3 giờ 15 và quan sát kim giờ, các em sẽ tự thấy kim giờ không nằm đúng số 3. Câu 22 lần trùng hợp với học trò lớp lớn, có thể giao làm bài tập vui về nhà.
Trong gia đình, câu "ngày mai" và câu "hôm qua của ngày mai" hợp để đố ông bà, vì người lớn tuổi thường trả lời rất nhanh và có duyên. Câu tàu Hà Nội – Huế hợp khi cả nhà chuẩn bị đi xa, vừa đố vừa nói chuyện chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao tháng Hai lại ít ngày hơn các tháng khác?
Điều này bắt nguồn từ lịch La Mã cổ, nơi tháng Hai là tháng cuối năm và bị rút ngắn khi người ta sắp xếp lại các tháng. Lịch Gregory ngày nay kế thừa cách chia đó và thêm ngày 29/2 vào năm nhuận để khớp với vòng quay của Trái Đất quanh Mặt Trời.
Năm nhuận được tính thế nào?
Theo lịch Gregory, năm chia hết cho 4 là năm nhuận, trừ năm chia hết cho 100; nhưng năm chia hết cho 400 vẫn là năm nhuận. Vì vậy năm 2000 là năm nhuận, còn năm 1900 và 2100 thì không. Đây cũng là chất liệu tốt cho câu đố học trò lớn.
Làm sao giải thích câu 22 lần trùng kim cho trẻ dễ hiểu?
Cho trẻ xoay kim đồng hồ từ 12 giờ, mỗi lần kim phút đuổi kịp kim giờ thì đánh dấu. Trẻ sẽ thấy khoảng 1 giờ 5 phút có một lần, 2 giờ 11 phút có một lần, và tới 11 giờ hơn thì không có lần nào trước 12 giờ. Tự đếm sẽ nhớ lâu hơn nghe giải.
Âm lịch có tháng nào 28 ngày không?
Tháng âm lịch chỉ có 29 hoặc 30 ngày, theo chu kỳ trăng khoảng 29,5 ngày. Vì vậy câu đố "tháng nào có 28 ngày" nếu hỏi theo âm lịch thì đáp án vẫn là mọi tháng, vì tháng nào cũng có ngày 28.
Câu đố thời gian có phù hợp làm câu hỏi thi đố vui ở trường không?
Phù hợp, nhất là các câu có đáp án chắc chắn như thế kỷ 21 bắt đầu năm 2001 hay đồng hồ chết pin đúng hai lần. Nên tránh các câu có nhiều cách hiểu, và ghi rõ điều kiện như "không tính lần nửa đêm hôm sau" để không ai tranh cãi.