Câu đối vui cho các dịp mừng là cặp câu hai vế bằng chữ, đối ý, dùng để chúc mà vẫn khiến cả bàn tiệc mỉm cười: chúc vợ chồng mới cưới, chúc nhà mới, chúc thêm tuổi, chúc ông bà mạnh khoẻ. So với lời chúc thường, câu đối có lợi thế là gọn, có nhịp, dễ nhớ và mang chút không khí truyền thống. Chọn đúng câu, một người khách bình thường cũng có thể làm cả buổi tiệc nhớ tới mình.
Mười một cặp dưới đây đều tự viết cho sáu dịp: cưới, tân gia, sinh nhật, mừng thọ, khai trương và tốt nghiệp. Mỗi cặp đã được đếm số chữ hai vế cho bằng nhau, kiểm chữ cuối theo luật vế trên thanh trắc, vế dưới thanh bằng, và kèm một dòng về cái vui của nó. Cuối bài có mẹo đọc câu đối trong tiệc và vài điều nên tránh để câu chúc không thành câu trêu.
Câu đối vui mừng đám cưới
1. Chia việc nhà
Vế trên: Chồng nấu cơm, vợ rửa bát, việc nhà chia đều đặn
Vế dưới: Sáng cùng dậy, tối cùng về, tình nghĩa giữ vẹn tròn
Vì sao vui: Mỗi vế mười một chữ, ngắt nhịp ba–ba–năm. Vế trên là lời chúc thực tế, vế dưới là lời chúc tình cảm, ghép lại thành một bức tranh gia đình dễ thương. Câu không trêu ai, không đặt vợ hay chồng lên trên, hợp để đọc ngay sau phần nghi lễ.
2. Ngày cưới hồi hộp
Vế trên: Ngày cưới chú rể run tay, đeo nhẫn ba lần mới lọt
Vế dưới: Tiệc mừng cô dâu cười tươi, chụp hình trăm kiểu chưa vừa
Vì sao vui: Mười hai chữ mỗi vế, đối “ngày cưới” với “tiệc mừng”, “chú rể” với “cô dâu”, “ba lần” với “trăm kiểu”. Cái vui nằm ở hai chi tiết ai dự đám cưới cũng từng thấy. Câu nhẹ nhàng, cô dâu chú rể nghe sẽ cười chứ không ngượng.
3. Hai họ gặp nhau
Vế trên: Nhà trai sang, mang trầu cau, mang cả nụ cười ngượng ngập
Vế dưới: Nhà gái đón, bày bánh trái, bày luôn ánh mắt dò xem
Vì sao vui: Hai vế đối rất chỉnh: nhà trai với nhà gái, sang với đón, trầu cau với bánh trái, nụ cười ngượng ngập với ánh mắt dò xem. Đây là cảnh quen của buổi dạm ngõ, ăn hỏi, khi hai bên còn khách sáo. Câu cười cái không khí, không cười bên nào, nên đọc được trước mặt cả hai họ.
Câu đối vui mừng tân gia
4. Ngày đầu về nhà mới
Vế trên: Nhà mới dọn vào, đồ đạc chưa xong, mèo đã chọn chỗ
Vế dưới: Bếp vừa đỏ lửa, khách khứa chưa đến, hàng xóm sang chơi
Vì sao vui: Mỗi vế mười hai chữ, chia bốn–bốn–bốn. Ai từng chuyển nhà đều biết con mèo luôn là thành viên tìm được góc ưng ý nhanh nhất, và hàng xóm mới thường sang chào trước cả khách mời. Câu vừa vui vừa chúc nhà mới đông vui, láng giềng thân thiện.
5. Nhà phố nhiều tầng
Vế trên: Một khoảng ban công, sáng trồng rau húng, chiều phơi chăn chiếu
Vế dưới: Ba tầng cầu thang, ngày leo chục bận, chân khoẻ hơn xưa
Vì sao vui: Đối “một khoảng” với “ba tầng”, “sáng” với “ngày”, kết bằng “chiếu” thanh trắc và “xưa” thanh bằng. Vế dưới biến cái mệt của nhà ống nhiều tầng thành lời chúc sức khoẻ: leo cầu thang nhiều thì chân khoẻ. Hợp để viết lên thiệp mừng tân gia cho gia đình trẻ ở phố.
Câu đối vui mừng sinh nhật
6. Thêm tuổi, bớt lo
Vế trên: Thêm một tuổi, thêm một nến, thêm cả nụ cười rạng rỡ
Vế dưới: Bớt đôi phần, bớt đôi lo, bớt luôn mấy chuyện muộn phiền
Vì sao vui: Cặp đối “thêm” và “bớt” lặp ba lần ở mỗi vế tạo nhịp như hát. Câu hợp cho sinh nhật người lớn, nhất là người hay lo nghĩ, vì nó chúc thêm niềm vui mà không nhắc tới chuyện già đi. Đọc chậm, nhấn vào các chữ thêm và bớt là cả bàn đọc theo.
7. Sinh nhật của bé
Vế trên: Bánh kem vừa cắt, con ăn miếng to, mẹ ăn miếng nhỏ
Vế dưới: Quà tặng chưa mở, bé đoán cái xe, bố mua cái đàn
Vì sao vui: Hai cảnh quen của sinh nhật trẻ: miếng bánh to luôn thuộc về nhân vật chính, và món quà đoán mãi không trúng. Đối “to” với “xe”, “nhỏ” với “đàn” ở cuối mỗi nhịp. Trẻ từ bốn, năm tuổi đã hiểu và rất thích được đọc câu đối có mình trong đó.
Câu đối vui mừng thọ ông bà
8. Ông bà vẫn trẻ
Vế trên: Ông bảy mươi, sáng đạp xe, chiều tưới cây, tối ngồi kể chuyện
Vế dưới: Bà sáu tám, đầu vấn tóc, tay têm trầu, miệng vẫn trêu ông
Vì sao vui: Mười ba chữ mỗi vế, kết bằng “chuyện” thanh trắc và “ông” thanh bằng. Câu mừng tuổi cao bằng cách kể ông bà vẫn khoẻ, vẫn bận rộn, vẫn trêu nhau như thuở trẻ. Tuổi trong câu là ví dụ, khi dùng có thể đổi đúng tuổi ông bà nhà mình miễn giữ số chữ.
9. Con cháu về đông
Vế trên: Con cháu về đông, nhà chật mà lòng rộng
Vế dưới: Ông bà vui khoẻ, tuổi cao mà chân nhanh
Vì sao vui: Câu ngắn chín chữ, dễ thuộc, đối “chật” với “cao”, “rộng” với “nhanh”. Cái duyên ở cặp tương phản trong mỗi vế: nhà chật nhưng lòng rộng, tuổi cao nhưng chân nhanh. Hợp để đọc khi cả nhà nâng chén chúc thọ.
Câu đối vui mừng khai trương và tốt nghiệp
10. Quán mới mở hàng
Vế trên: Ngày đầu mở quán, bạn bè ghé đông, ai cũng đòi giảm giá
Vế dưới: Tháng sau đông khách, họ hàng tới đủ, người nào cũng khen ngon
Vì sao vui: Vế trên cười chuyện bạn bè thân đến ủng hộ mà đòi bớt tiền, vế dưới chúc quán đông khách, được khen. Mười ba chữ mỗi vế, kết đúng luật. Chủ quán nghe sẽ cười vì đúng là chuyện thường gặp trong những ngày đầu mở hàng.
11. Ngày tốt nghiệp
Vế trên: Bốn năm giảng đường, thuộc từng góc thư viện
Vế dưới: Một ngày tốt nghiệp, nhớ mãi quán cơm trường
Vì sao vui: Đối “bốn năm” với “một ngày”, “giảng đường” với “tốt nghiệp”, “góc thư viện” với “quán cơm trường”. Vế trên là sự chăm học, vế dưới là nỗi nhớ rất đời của sinh viên. Câu hợp để viết lên thiệp hoặc bó hoa tặng bạn ngày nhận bằng.
Tự viết một câu đối dịp mừng trong mười lăm phút
Không có sẵn câu hợp với người mình định chúc thì tự viết. Cách làm dưới đây đủ cho một cặp câu đối vui, chưa cần thuộc luật bằng trắc:
- Ghi ra ba chi tiết thật về người được chúc: một thói quen, một kỷ niệm, một điều họ mong. Ví dụ với tân gia: con mèo thích nằm cửa sổ, ban công trồng rau, nhà nhiều bậc cầu thang.
- Viết vế trên từ hai chi tiết, chia thành hai hoặc ba nhịp ngắn, đếm số chữ.
- Viết vế dưới đối lại từng nhịp: danh từ đối danh từ, số đối số, sáng đối chiều, thêm đối bớt. Số chữ phải bằng vế trên.
- Kiểm chữ cuối: vế trên kết bằng dấu sắc, hỏi, ngã hoặc nặng; vế dưới kết bằng chữ không dấu hoặc dấu huyền. Sai thì đổi chỗ hai vế hoặc thay một từ cuối.
- Đọc to cho một người thân nghe và hỏi họ có cười không, có ai trong tiệc thấy ngượng không. Sửa đến khi câu trơn miệng và chỉ còn lại niềm vui.
Câu đối tự viết dù chưa thật chỉnh vẫn quý hơn câu chép sẵn, vì nó nói đúng chuyện của người được chúc. Người nghe thường nhận ra ngay sự chăm chút ấy.
Đọc câu đối trong tiệc sao cho có duyên
Câu đối hay đến đâu mà đọc lúc cả tiệc đang ồn thì cũng trôi mất. Hãy chọn lúc người dẫn chương trình mời khách phát biểu, lúc nâng ly, hoặc khi bàn tiệc nhỏ đang ngồi chờ món. Đứng dậy, chờ mọi người im một chút, đọc vế trên chậm rãi, ngừng một nhịp, rồi đọc vế dưới rõ ràng hơn. Khoảng ngừng giữa hai vế giúp người nghe chờ đợi, và vế dưới sẽ "nổ" đúng lúc.
Nếu không quen nói trước đông người, viết câu đối lên thiệp chúc mừng là cách an toàn. Có thể viết tay hai vế theo hàng dọc ở hai bên thiệp, giữa ghi lời chúc ngắn. Với tân gia, một tờ giấy đỏ viết câu đối vui dán ở bếp sẽ được chủ nhà giữ lâu hơn nhiều so với một món quà đắt tiền.
Khi đổi tên, tuổi hay chi tiết cho hợp người được chúc, luôn đếm lại số chữ hai vế. Một câu đối lệch chữ người nghe không nhận ra ngay, nhưng đọc to sẽ thấy hụt nhịp. Đổi xong, đọc lại hai ba lần cho trơn miệng trước khi đứng lên.
Điều nên tránh khi viết câu đối vui cho dịp mừng
Một câu đối dịp mừng phải khiến người được chúc vui hơn. Vài chủ đề hay bị dùng để đùa mà thật ra dễ làm người ta chạnh lòng:
- Đám cưới: không đùa chuyện bao giờ sinh con, con trai hay con gái, chuyện tình cũ, chuyện tiền mừng hay so sánh đám cưới nhà này với nhà khác.
- Tân gia: không đùa chuyện tiền mua nhà, nợ nần, nhà to nhỏ, hay so sánh với nhà hàng xóm.
- Sinh nhật: không đùa về cân nặng, nếp nhăn, tóc bạc hay “ế”; với trẻ nhỏ, không so sánh bé với anh chị em hay bạn cùng lớp.
- Mừng thọ: không nhắc tới bệnh tật, chuyện “sống được bao lâu nữa”; chúc khoẻ, chúc vui, chúc con cháu sum vầy là đủ.
- Khai trương: không đùa chuyện ế khách, thua lỗ, đối thủ; câu đối nên mở ra hy vọng.
- Mọi dịp: không dùng tên thật của người khác trong vế đối nếu họ chưa đồng ý, và không đọc câu đối có lớp nghĩa thứ hai không sạch.
Giữ các nguyên tắc này, câu đối vui sẽ là món quà bằng chữ mà người nhận còn nhắc lại nhiều năm sau, mỗi lần xem lại ảnh hay thiệp của ngày hôm đó.
Câu hỏi thường gặp
Câu đối mừng có cần viết bằng chữ Hán Nôm không?
Không cần. Câu đối bằng chữ quốc ngữ được dùng rất phổ biến hiện nay, nhất là với câu đối vui. Điều quan trọng là hai vế bằng số chữ, đối ý và chữ cuối đúng luật. Nếu muốn trang trọng, có thể nhờ người viết thư pháp chữ Việt trên giấy đỏ.
Câu đối vui có hợp để đọc trong lễ cưới không?
Hợp nhất là ở phần tiệc, khi không khí đã thoải mái, hoặc trong lời phát biểu của bạn bè cô dâu chú rể. Trong phần nghi lễ gia tiên, nên giữ sự trang trọng. Chọn câu đối cười chuyện chung như hồi hộp ngày cưới, chia việc nhà, tránh đụng tới chuyện riêng của đôi bạn.
Làm sao sửa câu đối cho đúng tên, tuổi người được chúc?
Đổi từ cần thay rồi đếm lại số chữ ở cả hai vế. Nếu tên hay tuổi làm vế dài thêm, bớt một từ không quan trọng ở chỗ khác cho cân. Kiểm chữ cuối vế trên vẫn là thanh trắc, vế dưới vẫn là thanh bằng. Đọc to cho người khác nghe xem có hụt nhịp không.
Có nên viết câu đối vui lên quà tặng không?
Có thể viết lên thiệp, khung ảnh, ống bút hay giấy đỏ đi kèm quà. Câu đối viết tay có giá trị kỷ niệm cao. Nên viết chữ rõ, chọn câu không nhắc tới giá trị món quà, và để người nhận đọc lúc thong thả chứ không cần đọc ngay trước khách.
Câu đối mừng thọ nên viết theo hướng nào?
Nên chúc sức khoẻ, sự vui vẻ, con cháu sum vầy, hoặc kể những thói quen dễ thương của ông bà. Tránh nhắc tới bệnh tật, sự yếu đi hay số năm còn lại. Câu đối càng nhắc đúng chi tiết thật của ông bà, như sáng đạp xe, chiều tưới cây, càng khiến ông bà cảm động.