Câu đố mẹo cho trẻ em nên có đáp án là thứ bé đã thấy hằng ngày, câu hỏi ngắn, đọc một lần là nhớ, và cái bẫy đủ nhẹ để bé tự gỡ được. Khi bé đoán ra, niềm vui là của bé; khi bé chưa ra, gợi ý từ bố mẹ biến câu đố thành một cuộc trò chuyện. Không cần ghi điểm hay so bé nào giỏi hơn, chỉ cần cả nhà cùng cười.
Mười lăm câu dưới đây tự soạn cho trẻ từ khoảng năm đến mười tuổi, chia ba nhóm: đồ vật và thiên nhiên quanh bé, câu đố "nghe kỹ mới đúng", và câu đố về chính bé và gia đình. Đáp án gom cuối bài, kèm cách giải thích bằng lời bé hiểu được.
Nhóm 1: Đồ vật và thiên nhiên quanh bé
Năm câu đầu là những thứ bé thấy ngoài sân, trong bếp, trên đường đi học. Bé năm, sáu tuổi đã đoán được nếu bố mẹ đọc chậm và chờ một chút. Có thể chỉ tay về phía đồ vật làm gợi ý cuối cùng nếu bé vẫn chưa ra.
Câu 1
Cái gì có hai tai mà không nghe được, có bụng mà không ăn được, ngày nào cũng ngồi trên bếp?
Gợi ý: Mẹ nấu cơm, nấu canh bằng nó.
Câu 2
Cây gì không có lá, không có hoa, không có quả, mà ngày nào cũng đứng ở bên đường?
Gợi ý: Trên đầu nó có dây chằng chịt.
Câu 3
Cái gì đi theo bé suốt ngày nắng, bé chạy nó chạy, bé dừng nó dừng, mà trời tối lại biến mất?
Gợi ý: Nó luôn nằm dưới chân bé, màu đen.
Câu 4
Hạt gì không trồng được, không ăn được, mà trời rắc xuống đầy sân?
Gợi ý: Có nó thì phải mang áo mưa.
Câu 5
Quả gì tròn tròn, không ăn được, càng đá càng chạy xa?
Gợi ý: Các anh chơi nó trên sân cỏ.
Nhóm 2: Nghe kỹ mới trả lời đúng
Năm câu này dạy bé thói quen nghe hết câu hỏi rồi mới trả lời. Nếu bé trả lời sai, đừng nói "sai rồi", mà đọc lại câu hỏi chậm hơn và nhấn vào chữ quan trọng, để bé tự nhận ra mình đã bỏ sót chỗ nào.
Câu 6
Trên bàn có ba quả táo. Bé lấy đi hai quả. Bé có mấy quả táo?
Gợi ý: Hỏi bé đang cầm bao nhiêu quả, không hỏi trên bàn còn bao nhiêu.
Câu 7
Cô giáo hỏi: "Bạn nào vắng mặt hôm nay thì giơ tay lên." Có mấy bạn giơ tay?
Gợi ý: Bạn vắng mặt đang ở đâu?
Câu 8
Tại sao con cò hay đứng bằng một chân?
Gợi ý: Nếu co nốt chân kia lên thì sao?
Câu 9
Con chim gì có cánh mà không bay được, đi lạch bạch trên băng tuyết?
Gợi ý: Nó mặc "áo" đen trắng như bộ com-lê.
Câu 10
Cái gì càng nhiều thì bé càng không nhìn thấy gì?
Gợi ý: Tắt hết đèn đi thì sao?
Nhóm 3: Câu đố về chính bé và gia đình
Năm câu cuối lấy chính bé, tên bé và gia đình làm đề tài. Câu về gia đình đông con cần đếm, có thể cho bé dùng ngón tay hoặc xếp đũa để đếm từng người. Đây cũng là dịp để bé kể về nhà mình.
Câu 11
Cái gì là của bé, nhưng người khác dùng nhiều hơn bé?
Gợi ý: Ai gọi bé thì dùng nó.
Câu 12
Cái gì cứ đi lên mãi mà không bao giờ đi xuống?
Gợi ý: Sinh nhật nào nó cũng tăng thêm một.
Câu 13
Cái gì bé có thể trao cho bạn mà bé vẫn giữ được?
Gợi ý: Khi hứa điều gì, người lớn hay dặn phải "giữ" nó.
Câu 14
Nhà bạn Bin có bố, mẹ và sáu anh em trai. Mỗi anh em trai đều có một em gái. Nhà Bin có tất cả mấy người?
Gợi ý: Sáu anh em trai có chung một em gái hay mỗi người một em gái?
Câu 15
Bàn gì không ngồi được, không đặt sách vở lên được, mà bé mang theo mọi lúc?
Gợi ý: Bé có hai cái ở dưới, hai cái ở trên.
Đáp án và cách giải thích cho bé
Đáp án kèm lời giải thích bằng câu ngắn, bố mẹ có thể đọc nguyên văn cho bé nghe sau khi bé đoán.
Câu 1 – Cái nồi. Hai bên nồi có hai cái quai mà người lớn hay gọi là "tai nồi", phần phình ra đựng thức ăn là "bụng nồi". Bé nghe tai, bụng thì nghĩ tới con vật, nên đoán ra cái nồi là bé đã hiểu cách tiếng Việt đặt tên đồ vật.
Câu 2 – Cây cột điện. Người ta gọi là "cây cột điện" vì nó cao, đứng thẳng như cái cây. Bé nghe chữ "cây" sẽ nghĩ tới cây xanh, rồi bất ngờ khi nhận ra thứ mình thấy hằng ngày trên đường đi học.
Câu 3 – Cái bóng của bé. Bóng xuất hiện khi cơ thể che ánh sáng. Trời tối không còn ánh sáng chiếu tới nên bóng cũng không còn. Có thể ra sân cho bé chơi đuổi bóng, bé sẽ hiểu ngay vì sao.
Câu 4 – Hạt mưa. Người ta gọi giọt nước rơi từ mây là "hạt mưa". Bé nghe "hạt" thì nghĩ tới hạt gạo, hạt đậu, nên đây là câu tốt để nói với bé rằng một chữ có thể dùng cho nhiều thứ khác nhau.
Câu 5 – Quả bóng. Quả bóng được gọi là "quả" vì tròn như trái cây. Bé có thể trả lời thêm "quả cầu", "quả bóng bay"; đều hợp lý, miễn là không ăn được.
Câu 6 – Hai quả. Bé lấy hai quả thì trong tay bé có hai quả. Trên bàn còn một quả, nhưng câu hỏi là "bé có mấy quả". Câu này giúp bé thấy câu hỏi khác nhau thì đáp án khác nhau.
Câu 7 – Không bạn nào giơ tay. Bạn vắng mặt thì không có ở lớp để giơ tay. Bé thường cười rất to khi hiểu ra, và đây là câu dễ mang tới lớp đố lại các bạn.
Câu 8 – Vì nếu co cả hai chân thì cò ngã. Đây là câu đố vui, không phải câu hỏi khoa học. Nếu bé hỏi thêm vì sao thật, có thể kể rằng nhiều nhà khoa học cho rằng chim đứng một chân để giữ ấm và đỡ mỏi, nhưng câu đố thì chỉ cần cười.
Câu 9 – Chim cánh cụt. Chim cánh cụt có cánh nhưng cánh ngắn, dùng để bơi dưới nước chứ không bay. Bé biết thêm một điều thú vị: không phải con chim nào cũng bay được. Đà điểu cũng là đáp án đúng.
Câu 10 – Bóng tối. Bóng tối càng dày thì mắt càng khó nhìn. Câu đố hợp để đố trước giờ ngủ, khi tắt đèn, rồi nói với bé rằng bóng tối chỉ là lúc không có ánh sáng, không có gì đáng sợ.
Câu 11 – Tên của bé. Bé ít khi tự gọi tên mình, còn bố mẹ, thầy cô, bạn bè thì gọi tên bé cả ngày. Câu đố làm bé thích thú vì đáp án là thứ của riêng bé.
Câu 12 – Tuổi. Mỗi năm bé thêm một tuổi, không bao giờ bớt đi. Bé nào cũng thích câu này vì được nói về sinh nhật của mình.
Câu 13 – Lời hứa. Bé hứa với bạn là đã trao lời hứa cho bạn, nhưng bé vẫn phải giữ lời hứa đó. Câu đố có chút bài học nhẹ nhàng, hợp để nói về chuyện giữ lời.
Câu 14 – Chín người. Sáu anh em trai có chung một em gái, nên nhà có bố, mẹ, sáu con trai và một con gái: 2 + 6 + 1 = 9 người. Bé hay đếm thành mười bốn vì nghĩ mỗi anh có một em gái riêng.
Câu 15 – Bàn chân, bàn tay. "Bàn" trong bàn chân, bàn tay không phải cái bàn để ngồi học. Bé có thể tìm thêm "bàn chải", "bàn là"; nếu thứ đó cũng không ngồi được thì bé đúng thêm một đáp án.
Câu đố mẹo giúp gì cho bé
Câu đố mẹo không phải để kiểm tra bé thông minh tới đâu. Nó giúp bé luyện thói quen nghe hết câu hỏi, hiểu một chữ có nhiều nghĩa (tai nồi, bàn chân, hạt mưa), và biết rằng câu trả lời đầu tiên bật ra không phải lúc nào cũng đúng. Những điều này bé dùng được khi đọc đề toán, đề tiếng Việt ở trường.
Câu đố còn là cách trò chuyện. Trẻ nhỏ thường kể rất ít khi được hỏi "hôm nay ở lớp thế nào", nhưng sau vài câu đố, bé tự nhiên kể chuyện cô giáo, chuyện bạn bè, rồi đòi đố lại bố mẹ. Lúc bé tự nghĩ ra câu đố của mình, dù chưa hay, là lúc nên khen nhiều nhất.
Với bé đang tập đọc, có thể viết câu đố ra giấy cho bé tự đọc. Bé vừa đọc vừa đoán, có động lực đọc hơn nhiều so với đọc một đoạn văn bất kỳ.
Mẹo đố cho bé để ai cũng vui
Đọc chậm, rõ, nhấn vào chữ quan trọng. Chờ bé nghĩ khoảng mười, mười lăm giây trước khi đưa gợi ý. Nếu bé vẫn chưa ra, đưa thêm gợi ý thứ hai bằng cách chỉ tay hoặc làm động tác, như vờ nấu cơm cho câu cái nồi. Tránh nói đáp án quá sớm, nhưng cũng đừng để bé bí đến mức buồn.
Khi đố nhiều bé cùng lúc, như anh chị em trong nhà hoặc một nhóm bạn, đừng tính điểm hay đếm ai trả lời được nhiều câu hơn. Có thể cho từng bé lần lượt trả lời, bé nhỏ hơn được ưu tiên đoán trước. Mục đích là cả nhóm cùng vui, không bé nào thấy mình thua.
Kết thúc buổi đố bằng một câu bé chắc chắn đoán được, như câu tuổi hay câu tên. Bé đi ngủ với cảm giác mình vừa thắng, và hôm sau sẽ đòi đố tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tuổi thì bắt đầu chơi câu đố mẹo được?
Khoảng bốn, năm tuổi, khi bé đã gọi được tên đồ vật quen và hiểu câu hỏi ngắn. Lúc đầu nên chọn câu đáp án là đồ vật bé thấy hằng ngày như cái nồi, quả bóng. Câu cần đếm như gia đình nhà Bin hợp với bé từ sáu, bảy tuổi.
Bé đoán sai nhiều có nên tiếp tục không?
Nên, nhưng đổi sang câu dễ hơn và đưa gợi ý sớm hơn. Bé đoán sai là bình thường, quan trọng là bé thấy vui. Nếu bé bắt đầu chán hoặc buồn, dừng lại và để dành hôm khác, đừng cố đố cho hết bộ.
Có nên thưởng kẹo cho mỗi câu bé đoán đúng không?
Không nhất thiết. Thưởng từng câu dễ khiến bé chỉ quan tâm tới phần thưởng và buồn khi đoán sai. Có thể cả nhà cùng làm một việc vui sau buổi đố, như kể chuyện hay ăn hoa quả, không gắn với số câu đúng.
Làm sao giúp bé tự nghĩ ra câu đố?
Chọn một đồ vật trong nhà, cùng bé kể ba điều về nó: màu gì, dùng làm gì, có bộ phận nào. Rồi ghép lại thành câu "cái gì… mà…". Bé tự đặt câu đầu tiên thường rất ngây ngô, nhưng đó là lúc bé học cách nhìn đồ vật từ nhiều phía.
Câu đố mẹo có thay được bài tập đọc hiểu không?
Không thay được, nhưng hỗ trợ tốt. Câu đố tập cho bé đọc kỹ, nghĩ về nghĩa của từng chữ và kiểm lại câu trả lời. Đó là những thói quen cần cho đọc hiểu. Bài tập ở trường vẫn cần làm đủ theo hướng dẫn của thầy cô.